آیا طب سوزنی در درمان میگرن موثر است؟

بررسی تاثیر طب سوزنی در درمان میگرن، طب سوزنی برای پیشگیری از میگرن جواب می دهد و این را فقط درمانگران طب چینی نمی گویند. مرور کاکرین که ۲۲ کارآزمایی با نزدیک به ۵ هزار بیمار را بررسی کرده، نشان داد طب سوزنی دفعات سردرد را کم می کند و دست کم به اندازه داروهای پیشگیری میگرن اثر دارد. سازمان سلامت ملی بریتانیا هم آن را در فهرست روش های پیشگیری از حمله میگرن آورده است. طب سوزنی اما مسکن لحظه ای نیست و بیشتر شواهدش درباره کم کردن تعداد حمله هاست، نه قطع دردی که همین حالا شروع شده. بهترین نتیجه را کسی می گیرد که حمله های مکرر دارد، دوره کامل جلسات را می گذراند و پیش درمانگری می رود که با سوزن استریل یکبار مصرف کار می کند.

طب سوزنی برای میگرن

طب سوزنی یکی از روش های درمانی سنتی چین است که با وارد کردن سوزن های بسیار نازک به نقاط خاصی از بدن، طبق نظریه طب سنتی چین، جریان انرژی یا همان «چی» را متعادل می کند. این روش که قدمتی چندین هزارساله دارد، امروزه مانند درمان بسیاری از بیماری ها از طب سوزنی برای میگرن نیز استفاده می شود.

اینکه طب سوزنی دقیقاً چطور در درمان میگرن اثر می کند هنوز کامل روشن نیست. تصویربرداری از مغز نشان داده سوزن ها روی کارکرد سیستم عصبی اثر می گذارند و بخشی از تسکین درد از همین مسیر است. بخش دیگری از اثر هم به انتظار بهبود و رابطه بیمار با درمانگر برمی گردد. این نقطه ضعف روش نیست، چون برای بیمار کم شدن روزهای سردرد مهم است و این را مطالعات بالینی نشان داده اند.

مقایسه طب سوزنی با داروهای پیشگیری میگرن نتیجه جالبی داشته است. در مرور کاکرین، طب سوزنی دست کم به اندازه داروهای رایج پیشگیری مثل متوپرولول و فلوناریزین اثر داشت. بیمارانی که طب سوزنی گرفتند هم کمتر عارضه گزارش کردند و هم کمتر از گروه دارویی به خاطر عارضه درمان را نیمه کاره رها کردند. برای کسی که از قرص های پیشگیری خواب آلودگی، سرگیجه یا افزایش وزن دیده، این تفاوت تعیین کننده است.

یک متاآنالیز شبکه ای که سال ۲۰۲۴ در مجله Journal of Pain Research منتشر شد، ۳۴ کارآزمایی تصادفی با ۳۳۶۵ بیمار را کنار هم گذاشت. در این مرور، طب سوزنی در کم کردن شدت درد، دفعات حمله، مدت هر حمله و تعداد روزهای میگرنی از درمان دارویی تنها بهتر عمل کرد. عوارض هم در گروه طب سوزنی حدود ۷ درصد گزارش شد و در گروه دارویی نزدیک به ۲۲ درصد. یک نکته را هم باید در نظر داشت. بیشتر این کارآزمایی ها در چین انجام شده اند و کیفیت روش شناسی همه شان یکسان نیست، پس عددها جهت کلی را نشان می دهند، نه اندازه دقیق اثر را. [1]

برای کسی که از داروهای پیشگیری عارضه دیده یا نمی خواهد هر روز قرص بخورد، طب سوزنی گزینه جدی و کم عارضه ای است. قبل از شروع اما تشخیص میگرن باید توسط پزشک قطعی شده باشد، چون بعضی سردردها شبیه میگرن اند ولی علت دیگری دارند که با سوزن درمان نمی شود.

نقاط موثر طب سوزنی برای درمان میگرن

در طب سنتی چینی، انتخاب نقاط به محل سردرد و الگوی هر بیمار بستگی دارد و درمانگر معمولاً ترکیبی از نقاط سر و گردن را با نقاطی دورتر روی دست و پا به کار می برد. در منابع کلاسیکی که پیتر دیدمن و همکارانش در کتاب مرجع خود گرد آورده اند، این نقاط از مهم ترین ها برای سردرد هستند

• فنگ چی GB-20، در گودی پشت گردن زیر جمجمه، که در منابع کلاسیک مهم ترین نقطه سردرد با هر علتی است
• هگو LI-4، بین انگشت شست و اشاره، برای سردرد پیشانی و سردرد یک طرفه
• لیه چوئه LU-7، کمی بالای مچ دست، که از قدیم برای سردرد یک طرفه و سفتی گردن به کار می رفته
• شوای گو GB-8، بالای گوش، برای سردرد یک طرفه همراه با تهوع و استفراغ، یعنی همان الگوی آشنای میگرن
• تو وی ST-8، گوشه پیشانی، برای سردرد پیشانی همراه با درد چشم و حالت تهوع

این نقاط برای کار درمانگر آموزش دیده معرفی شده اند و سوزن زدن خودسرانه، به خصوص در ناحیه گردن، می تواند آسیب جدی بزند. [2]

دلایل توصیه طب سوزنی برای درمان میگرن

بسیاری از متخصصان طب سوزنی را به عنوان روشی مؤثر و کم عارضه برای کاهش علائم میگرن توصیه می کنند. این روش، با تحریک نقاط خاص بدن، می تواند در کاهش درد، التهاب و استرس نقش داشته و کیفیت زندگی افراد مبتلا به میگرن را بهبود بخشد. بیشتر کسانی که سراغ طب سوزنی می روند می خواهند روزهایی که مسکن می خورند کمتر شود، چون مصرف مسکن بیشتر از دو روز در هفته خودش می تواند سردرد بیشتری بیاورد و کنترل میگرن را سخت تر کند. [3]

یکی از دلایل جدی توصیه طب سوزنی برای درمان میگرن این است که اثرش با تمام شدن جلسات از بین نمی رود. در تحلیلی که داده های ۲۰ مطالعه با بیش از ۶ هزار بیمار مبتلا به دردهای مزمن، از جمله سردرد، را کنار هم گذاشت، اثر طب سوزنی تا یک سال بعد از پایان درمان باقی ماند.

این اثر اما به مرور کم رنگ تر می شود. در مرور کاکرین، برتری طب سوزنی بر داروهای پیشگیری در پیگیری های بعدی دیگر از نظر آماری معنادار نبود. برای همین بعضی بیماران بعد از چند ماه از چند جلسه یادآور سود می برند. برای گرفتن بهترین نتیجه، درمانگر مجرب و حضور منظم در جلسات مهم تر از هر چیز دیگری است. [4]

آیا طب سوزنی برای همه افراد مبتلا به میگرن مناسب است؟

طب سوزنی یکی از روش های طب سنتی چینی است که امروزه در سراسر جهان به عنوان یک راهکار مکمل برای مدیریت دردهای مزمن از جمله میگرن شناخته شده است. اما پرسش مهمی که ذهن بسیاری از بیماران را درگیر می کند این است که آیا این روش درمانی برای همه افراد مبتلا به میگرن مناسب است یا خیر؟

طب سوزنی می تواند در کاهش شدت و دفعات حملات میگرنی برای بسیاری از افراد مؤثر باشد. سازوکار دقیق آن هنوز کامل شناخته نشده، ولی می دانیم سوزن ها روی کارکرد سیستم عصبی اثر می گذارند و خیلی از بیماران بعد از جلسه احساس آرامش بیشتری دارند. این آرامش برای میگرن مهم است، چون استرس و خستگی از محرک های شناخته شده حمله هستند.

با این حال، اثرگذاری طب سوزنی برای میگرن از فردی به فرد دیگر متفاوت است. برخی از افراد ممکن است پس از چند جلسه درمانی کاهش قابل توجهی در علائم خود احساس کنند، در حالی که برخی دیگر تغییر محسوسی تجربه نمی کنند. شواهد برای میگرن دوره ای قوی تر از میگرن مزمن است، یعنی کسی که کمتر از ۱۵ روز در ماه سردرد دارد معمولاً شانس بیشتری برای گرفتن نتیجه دارد.

همچنین افرادی با شرایط پزشکی خاص مانند اختلالات خونی، بیماری های خودایمنی شدید، یا کسانی که به سوزن ها حساسیت دارند یا از ترس شدید از سوزن رنج می برند، ممکن است گزینه مناسبی برای این نوع درمان نباشند.

عامل مهم دیگر، مهارت و تجربه پزشک متخصص طب سوزنی است. انجام این درمان باید توسط فردی دارای مجوز، تجربه و دانش کافی انجام شود تا هم بیشترین اثر را داشته باشد و هم از بروز عوارضی مانند خونریزی، عفونت یا کبودی جلوگیری گردد.

به همین دلیل، توصیه می شود قبل از شروع درمان با طب سوزنی، فرد ابتدا با پزشک معالج خود مشورت کرده و شرایط جسمی و سابقه پزشکی اش به دقت بررسی شود. پزشک متخصص می تواند با ارزیابی دقیق، مشخص کند که آیا طب سوزنی به عنوان بخشی از برنامه درمانی بیمار مناسب است یا خیر.

طب سوزنی اغلب به عنوان یک درمان مکمل در کنار داروها یا روش های درمانی دیگر توصیه می شود و نمی توان آن را برای همه افراد مبتلا به میگرن یک نسخه واحد دانست. انتخاب این روش باید کاملا فردمحور و بر اساس شرایط جسمانی، نوع میگرن، شدت علائم و سبک زندگی بیمار صورت گیرد.

چگونه طب سوزنی می تواند به تسکین میگرن کمک کند؟

طب سوزنی، که ریشه در طب سنتی چینی دارد، با استفاده از فرو بردن سوزن های بسیار نازک در نقاط خاصی از بدن عمل می کند. این نقاط که در امتداد مسیرهایی به نام مریدین ها قرار دارند، به جریان انرژی حیاتی بدن یا همان چی مربوط هستند. هدف طب سوزنی، بازگرداندن تعادل این انرژی و تحریک سیستم عصبی برای تسکین درد و التهاب است. اما این روش سنتی چگونه به طور خاص به تسکین میگرن کمک می کند؟

پژوهش های جدی امروز طب سوزنی را با «طب سوزنی ساختگی» مقایسه می کنند، یعنی سوزن هایی که وارد پوست نمی شوند یا در نقاط غیر درمانی زده می شوند.

این مقایسه نشان می دهد چه سهمی از اثر به خود سوزن زدن برمی گردد. در کارآزمایی ای که سال ۲۰۲۰ در مجله BMJ منتشر شد، ۱۵۰ بیمار مبتلا به میگرن بدون اورا در هفت بیمارستان چین طی ۸ هفته ۲۰ جلسه طب سوزنی واقعی یا ساختگی گرفتند یا فقط مراقبت معمول.

در هفته های ۱۷ تا ۲۰، روزهای میگرنی در گروه طب سوزنی واقعی به طور میانگین ۳٫۹ روز کم شد و در گروه ساختگی ۲٫۲ روز. عارضه جدی هم در هیچ گروهی گزارش نشد. مرور کاکرین هم به همین نتیجه رسیده که طب سوزنی واقعی از نوع ساختگی بهتر است، هرچند فاصله این دو زیاد نیست.

طب سوزنی برای خیلی ها اثر غیرمستقیم هم دارد و به آرام شدن و کم شدن استرس کمک می کند. این اثر کوچکی نیست، چون استرس یکی از محرک های رایج حمله میگرن است. در واقع، یکی از بزرگ ترین مزایای طب سوزنی این است که به جای متمرکز شدن صرفاً بر روی سر یا ناحیه درد، بدن را به صورت کلی بررسی می کند و به دنبال بازگرداندن تعادل کامل بین بدن و ذهن است.

نکته دیگر اینکه طب سوزنی در کنار روش های درمانی دیگر مثل تغذیه مناسب، مدیتیشن، یا مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک، می تواند یک نقش مکمل عالی داشته باشد. عوارض طب سوزنی معمولاً خفیف و گذراست، مثل کبودی محل سوزن یا کمی سرگیجه و ضعف بعد از جلسه. عارضه جدی نادر است و بیشتر وقتی پیش می آید که سوزن استریل نباشد یا درمانگر آموزش کافی ندیده باشد. [5]

این روش فقط توصیه درمانگران طب سنتی نیست. راهنمای بالینی NICE، مرجع رسمی درمان در بریتانیا، برای بیمارانی که داروهای پیشگیری مثل توپیرامات و پروپرانولول برایشان مناسب نبوده یا جواب نداده، دوره ای تا ۱۰ جلسه طب سوزنی در ۵ تا ۸ هفته را پیشنهاد می کند.

هزینه طب سوزنی برای سردرد میگرنی

در انتخاب یک روش درمانی جایگزین مانند طب سوزنی، یکی از پرسش های رایج برای بیماران، میزان هزینه ها و مقرون به صرفه بودن آن در مقایسه با دیگر روش هاست. طب سوزنی برای درمان میگرن نیازمند برنامه ای منظم از جلسات درمانی است و هزینه هر جلسه بسته به محل کلینیک، تخصص درمانگر، و امکانات ارائه شده متفاوت است.

در حال حاضر، هزینه هر جلسه طب سوزنی در ایران عموماً متغیر است. این تفاوت قیمت بسته به عوامل متعددی است، از جمله سابقه درمانگر، نوع خدمات ارائه شده در کنار طب سوزنی (مانند ماساژ درمانی، استفاده از الکتروآکوپانکچر یا طب فشاری)، و موقعیت جغرافیایی کلینیک. مثلا در کلان شهرهایی مانند تهران یا اصفهان، نرخ جلسات طب سوزنی ممکن است بالاتر از شهرستان ها باشد.

برای میگرن معمولاً یک دوره تا ۱۰ جلسه در ۵ تا ۸ هفته انجام می شود و سوزن ها در هر جلسه بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه در بدن می مانند. برخی افراد ممکن است بعد از جلسات اولیه تسکین نسبی احساس کنند، اما برای تثبیت اثرات درمان، ادامه جلسات در فواصل منظم ضروری است. گاهی نیز درمانگر با توجه به پاسخ بدن بیمار، برنامه جلسات را به صورت هفتگی یا دو بار در هفته تنظیم می کند.

از نظر اقتصادی، اگرچه ممکن است در نگاه اول هزینه جلسات متعدد زیاد به نظر برسد، اما وقتی این روش را با هزینه های بلندمدت داروهای شیمیایی، مراجعه به پزشک متخصص، یا حتی عوارض احتمالی ناشی از داروها مقایسه کنیم، طب سوزنی می تواند به عنوان یک سرمایه گذاری بلندمدت برای سلامتی مطرح شود.

پوشش هزینه طب سوزنی در بیمه های تکمیلی از شرکتی به شرکت دیگر فرق می کند، پس قبل از شروع دوره، شرایط قرارداد خود را از بیمه گر بپرسید و فاکتور جلسات را نگه دارید.

فواید طب سوزنی در درمان میگرن

فواید طب سوزنی در درمان میگرن شامل موارد زیر است

• کم شدن تعداد حمله ها، در مرور کاکرین بعد از ۳ ماه تعداد سردردها در ۵۷ درصد از بیماران گروه طب سوزنی دست کم نصف شد، ولی این عدد در گروه داروهای پیشگیری ۴۶ درصد بود. [6]
• عارضه کمتر از داروهای پیشگیری، چیزی که برای کسانی که از قرص های پیشگیری خواب آلودگی یا سرگیجه دیده اند اهمیت زیادی دارد.
• امکان ترکیب با درمان دارویی، می توان آن را کنار داروهای حمله و پیشگیری میگرن یا به تنهایی انجام داد.
• کمک به آرامش و کاهش استرس، که از محرک های رایج حمله میگرن است.

چالش ها و معایب طب سوزنی

چالش ها و معایب طب سوزنی در درمان میگرن به شرح زیر است:

• عفونت: اگر از سوزن های غیراستریل استفاده شود یا بهداشت به درستی رعایت نشود، ممکن است خطر عفونت وجود داشته باشد.
• آسیب به اندام داخلی: در موارد نادر، سوزن ها ممکن است به اندام های داخلی مانند ریه آسیب بزنند، که می تواند منجر به مشکلاتی مانند پنوموتوراکس شود.
• آسیب عصبی: اگر سوزن ها بیش از حد فرو روند، ممکن است به اعصاب آسیب برسانند و در نتیجه درد یا بی حسی ایجاد کنند.
• کبودی و خونریزی: در برخی موارد، تحریک موضعی یا برخورد سوزن ها با عروق خونی می تواند منجر به کبودی یا خونریزی شود.
• خستگی یا تشدید علائم: برخی افراد پس از انجام جلسات طب سوزنی ممکن است احساس خستگی کنند یا علائم بیماری شان بدتر شود.
• نیاز به زمان و هزینه: نتیجه معمولاً بعد از چند هفته و چند جلسه معلوم می شود و برای همه یکسان نیست.

اگر شرایط رفتن به جلسات منظم طب سوزنی را ندارید یا دنبال گزینه ای هستید که در خانه هم ادامه پیدا کند، خرید قرص درمان میگرن از نوع مکمل های پیشگیری گزینه خوبی است، چه به جای طب سوزنی و چه کنار آن. یکی از این مکمل ها کپسول میگراستیل Migrastil است که شرکت آمریکایی Basic Vigor Nutraceuticals آن را تولید می کند. طبق برچسب، هر کپسول ۱۵۰ میلی گرم منیزیم، ۱۵۰ میلی گرم گیاه بابونه گاوی (Feverfew)، ۴۳۵ میلی گرم ال تورین و ۱۵ میلی گرم ویتامین B1 دارد و هر قوطی ۶۰ کپسول است.

ارزش اصلی این فرمول در دو جزء اول آن است. آکادمی نورولوژی آمریکا و انجمن سردرد آمریکا در راهنمای مشترکشان منیزیم و عصاره بابونه گاوی را جزو مکمل های احتمالاً مؤثر برای پیشگیری از میگرن دسته بندی کرده اند.

در بزرگ ترین کارآزمایی بابونه گاوی، تعداد حمله های ماهانه از ۴٫۸ به ۲٫۹ رسید و در گروه دارونما به ۳٫۵. این مطالعه ها بیشتر روی عصاره استاندارد شده گیاه انجام شده اند و شکل پودر گیاه به همان اندازه بررسی نشده است. مقدار منیزیم هر کپسول هم کمتر از دوزهای تا ۶۰۰ میلی گرمی است که در مطالعات میگرن به کار رفته، ولی همین باعث می شود مصرف روزانه زیر سقف مجاز ۳۵۰ میلی گرم منیزیم مکمل بماند و عارضه گوارشی کمتری داشته باشد. [7][8]

اگر پزشک دوز بیشتری لازم بداند، می تواند منیزیم را جداگانه اضافه کند. برای تورین و ویتامین B1 هنوز مطالعه بالینی مشخصی درباره پیشگیری از میگرن وجود ندارد و نقششان در این فرمول کمکی است.

جالب است بدانید که میگراستیل به تازگی توسط شرکت فراز طب وارد ایران شده و به عنوان یک گزینه مناسب برای افرادی که به دنبال راه حلی مؤثر هستند، مطرح می شود. این قرص تأثیر چشمگیری در کاهش درد و علائم میگرن دارد. با این حال، پیش از مصرف هر دارویی، مشورت با پزشک ضروری است تا مطمئن شوید که انتخاب شما بهترین گزینه برای شرایط شما است.

آیا رژیم غذایی می تواند حمله های میگرن را کم کند؟

اگر شما نیز از میگرن رنج می برید، ممکن است با محرک های خاصی آشنا باشید، مانند نگاه کردن طولانی به صفحه نمایش، کم آبی بدن یا استرس. اما آیا می دانستید که رژیم غذایی مناسب می تواند تاثیر زیادی بر سلامت شما داشته باشد؟ مهم تر از هر خوراکی خاص، نظم است. غذا خوردن در ساعت های ثابت و کم کردن کافئین از ساده ترین تغییراتی است که پزشکان برای کنترل میگرن پیشنهاد می کنند.

برای کاهش علائم، مصرف برخی غذاهای مفید برای درمان میگرن می تواند موثر باشد:

• غذاهای غنی از منیزیم: مواد غذایی مانند اسفناج، بادام، دانه کدو تنبل و غلات کامل می توانند به تنظیم عملکرد اعصاب و کاهش التهاب کمک کنند.
• منابع امگا 3: ماهی سالمون و دانه کتان به کاهش التهاب های مرتبط با میگرن کمک می کنند.
• میوه ها و سبزیجات آبرسان: هندوانه، خیار، کرفس و هویج می توانند به جلوگیری از کم آبی بدن و حفظ هیدراتاسیون کمک کنند.
• ماست و پروبیوتیک ها: مصرف این محصولات می تواند به بهبود سلامت روده و کاهش علائم گوارشی که گاهی همراه میگرن است، کمک کند.

طب سوزنی برای چه کسی ارزش امتحان کردن دارد

طب سوزنی بیشترین ارزش را برای کسی دارد که میگرن دوره ای با حمله های مکرر دارد، از داروهای پیشگیری عارضه دیده یا ترجیح می دهد کمتر قرص بخورد. انتظار درست از آن کم شدن تعداد و شدت حمله ها بعد از یک دوره چند هفته ای است، نه قطع فوری درد. برای شروع، اول تشخیص را از پزشک بگیرید، بعد درمانگری پیدا کنید که مجوز دارد و با سوزن یکبار مصرف کار می کند. در طول دوره هم یک دفترچه سردرد داشته باشید تا تغییر را با عدد ببینید. در کنار این دوره، یک مکمل پیشگیری مثل میگراستیل، اگر باردار نیستید و داروی رقیق کننده خون مصرف نمی کنید، همراه با منظم کردن خواب و وعده های غذایی به درمان میگرن کمک می کند. یک هشدار را هم جدی بگیرید. سردردی که ناگهانی و بسیار شدید شروع شود یا با ضعف یک طرف بدن، اختلال در صحبت کردن یا تاری و از دست رفتن دید همراه باشد، میگرن معمولی نیست و همان لحظه به اورژانس نیاز دارد.

بازبینی علمی محتوا:

این مطلب توسط تیم محتوای فرازطب با استناد به منابع معتبر علمی و پزشکی که در متن به آن ها لینک داده شده بازبینی و بروزرسانی شده است.

آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵