علائم میگرن عصبی چیست و کدام سردرد اورژانسی است؟

علائم میگرن عصبی معمولا با یک سردرد ضربان دار شروع می شود که بیشتر در یک طرف سر است و با حرکت بدتر می شود. حالت تهوع، استفراغ و حساسیت به نور و صدا هم اغلب همراه آن است. حمله در بزرگسالان معمولا از ۴ ساعت تا ۳ روز طول می کشد و برخلاف سردردهایی که اختلالی در زندگی روزمره ایجاد نمی کنند و پس از مدتی برطرف می شوند، فرد را مجبور می کند کار و فعالیت روزانه اش را کنار بگذارد. میگرن عصبی اسمی است که در فارسی برای همین سردرد جا افتاده و در پزشکی به آن میگرن می گویند. [1]

میگرن عصبی چیست؟

میگرن عصبی نوعی سردرد ضربان دار است که ریشه آن در خود دستگاه عصبی است. علت دقیقش هنوز شناخته نشده، اما می دانیم در حمله، عصب ها و رگ های خونی مغز دچار تغییر می شوند و داشتن یکی از بستگان نزدیک مبتلا، احتمال ابتلا را بالا می برد. در این نوع میگرن، مغز به محرک هایی مثل نور، صدا یا بو که برای دیگران عادی است واکنش شدیدتری نشان می دهد و آستانه درد پایین می آید. [2]

میگرن را نباید با نورالژی اکسیپیتال یکی دانست که دردی تیر کشنده و برق آسا در پشت سر می دهد. سردرد تنشی هم با درد فشارنده و دو طرفه اش از میگرن جداست و درمان هر کدام فرق دارد.

علل بروز سردرد میگرنی

میگرن عصبی به علت تحریک پذیری بسیار زیاد سلول های عصبی مغز در مقابل عوامل متعدد رخ می دهد. در این حالت سلول های مغز فعالیت الکتریکی غیرعادی تولید کرده که بر روی عملکردهایی از جمله بینایی، تعادل و گفتار تاثیر موقتی می گذارد. این تغییرات منجر به بروز علائمی به نام هاله می شوند که به طور معمول پیش از سردرد ظاهر می گردد.

همچنین، میگرن عصبی ارتباط نزدیکی با هورمون استروژن دارد. به همین علت در زنان رایج تر است. استروژن نوساناتی را در سیستم عصبی ایجاد کرده که ممکن است به میگرن و سردرد مزمن بیانجامد. علاوه بر این عوامل دیگری از قبیل کم خوابی، غذاهای خاص، تغییرات آب و هوا، استرس و تحریکات حسی نیز به عنوان محرک میگرن عمل می کنند. [2]

در بعضی از موارد، آسیب های فیزیکی از جمله صدمه به سر و گردن نیز منجر به تشدید این نوع میگرن می شوند. علاوه بر میگرن معمول، انواع نادری نیز وجود دارند که به اختلالات ژنتیکی مرتبط بوده و علائمی غیر از سردرد، از جمله ضعف عضلانی و یا سرگیجه ایجاد کنند.

انواع میگرن عصبی

میگرن عصبی انواع متعددی دارد که در افراد مختلف بروز می کند. بعضی از مهم ترین انواع میگرن عصبی شامل موارد زیر می شود:

میگرن با اورا یا با هاله

این نوع میگرن را فقط بخشی از مبتلایان تجربه می کنند. میگرن با اورا با علائمی از قبیل مشکلات بینایی همراه است که پیش از شروع سردرد ایجاد می شوند، مثل خطوط زیگزاگی، نورهای چشمک زن یا یک لکه کور در میدان دید. گزگز و بی حسی، سرگیجه یا سختی در صحبت کردن هم می تواند جزو اورا باشد. هاله های این میگرن ممکن است از پنج دقیقه تا یک ساعت به طول بیانجامد. اورایی که بیشتر از یک ساعت بماند یا با ضعف یک طرف بدن همراه باشد، اورای معمولی حساب نمی شود و باید فورا بررسی شود. [1]

میگرن بدون اورا یا بدون هاله

هاله ها علائم هشدار دهنده سردرد میگرن هستند که در این نوع وجود ندارد. میگرن بدون هاله ممکن است از چهار ساعت تا سه روز طول بکشد و با علائمی از جمله سردرد یک طرفه، استفراغ، حساس بودن به نور و صدا همراه باشد.

میگرن مزمن

میگرن مزمن به حالتی گفته می شود که فرد بیش از سه ماه، ۱۵ روز یا بیشتر در ماه سردرد دارد و دست کم ۸ روز از این روزها سردردش ویژگی های میگرن را دارد. ملاک تشخیص، تعداد روزهای سردرد است و شدت یک حمله به تنهایی میگرن را مزمن نمی کند. مهم ترین علائم میگرن مزمن، سردرد مکرر، حالت تهوع و استفراغ و افزایش حساسیت به نور و صدا است. [3]

میگرن عصبی شبکیه

میگرن شبکیه نوعی بسیار نادر از میگرن عصبی است که با کاهش یا از دست رفتن موقت بینایی فقط در یک چشم همراه است، به شکل نور چشمک زن، لکه کور یا تاریکی کامل همان چشم. هر حمله ۵ تا ۶۰ دقیقه طول می کشد و بینایی کامل برمی گردد.

طبقه بندی بین المللی سردردها این وضعیت را علت بسیار نادری برای کوری گذرای یک چشم می داند و می گوید پیش از تشخیص میگرن شبکیه باید علت های دیگر کوری گذرا که بعضی شان عروقی و جدی هستند، رد شوند. پس اگر بینایی یک چشم ناگهان رفت، آن را میگرن فرض نکنید و همان روز به پزشک مراجعه کنید. [4]

میگرن با هاله ساقه مغز

این نوع میگرن بسیار نادر است و اورای آن به جای چشم، از ساقه مغز منشأ می گیرد. اختلال در تلفظ کلمات (دیزآرتری)، سرگیجه چرخشی، وزوز یا صدای زنگ در گوش، کم شدن شنوایی، دوبینی، بی ثباتی در راه رفتن و کاهش موقت هوشیاری از علائم آن است. این علائم شباهت زیادی به سکته مغزی دارد، پس بار اول حتما باید در اورژانس بررسی شود.

میگرن دهلیزی

این نوع سردرد میگرنی همراه با سرگیجه است که در آن شخص تعادل خود را از دست می دهد. از سایر علائم این نوع میگرن عصبی می توان به تهوع، استفراغ و حساسیت به نور و صدا اشاره نمود. گاهی بدون سردرد و فقط با سرگیجه رخ می دهد.

میگرن عصبی چه علائمی دارد؟

علائم میگرن عصبی در همه یکسان نیست، ولی این ها شایع ترین علائم هستند:

• درد ضربان دار یا کوبنده، معمولا در یک طرف سر و گاهی در هر دو طرف
• دردی که با حرکت، بالا رفتن از پله یا خم شدن بدتر می شود
• حالت تهوع و استفراغ
• حساسیت به نور و صدا
• درد در پوست سر، گردن و عضلات شانه
• علائم اولیه ای که گاهی تا دو روز پیش از سردرد شروع می شود و بعد از رفع درد هم ادامه پیدا می کند

دردی که در چند ثانیه به اوج می رسد یا سردردی که هفته به هفته شدیدتر و پرتکرارتر می شود، جزو علائم میگرن نیست و جایش در فهرست نشانه های خطر است. ورم اطراف چشم همراه با بالا رفتن فشار داخل جمجمه هم علامت میگرن نیست. درد ثابت و فشارنده ای که مثل نوار دور پیشانی یا پشت سر را می گیرد، بیشتر به سردرد تنشی شبیه است تا میگرن. [1]

چه زمانی سردرد میگرنی اورژانسی است؟

اگر سردرد با هر کدام از این ها همراه است، فورا با اورژانس تماس بگیرید.

• سردردی که ناگهان و با شدتی بی سابقه شروع می شود
• ضعف یا بی حسی یک طرف بدن یا صورت
• اختلال در صحبت کردن، تعادل، راه رفتن یا حافظه
• خواب آلودگی یا گیجی
• از دست رفتن بینایی، تاری یا دوبینی
• تشنج
• تب بالا، سفتی گردن یا لکه های پوستی که با فشار دادن لیوان روی آن ها کمرنگ نمی شوند
• ضربه به سر در سه ماه اخیر

در این شرایط خودتان پشت فرمان ننشینید. حمله ای که بیشتر از ۷۲ ساعت طول بکشد، سردردی که با سرفه، عطسه یا خم شدن بدتر می شود و میگرن در بارداری یا بعد از زایمان هم ویزیت فوری پزشک می خواهد. [1][5]

عوارض و خطرات میگرن عصبی

میگرن عصبی در بیشتر افراد آسیب ماندگاری به مغز نمی زند، ولی اگر کنترل نشود کیفیت زندگی را پایین می آورد و چند عارضه نادر هم دارد.

یکی از این عوارض سکته مغزی حاصل از میگرن یا انفارکتوس میگرنی است که در افرادی رخ می دهد که میگرن با اورا دارند. انجمن خیریه میگرن انگلستان آن را عارضه ای نادر می داند و خطر کلی سکته در مبتلایان به میگرن را پایین ارزیابی می کند. این خطر در زنان زیر ۴۵ سال با میگرن اورادار که قرص ضدبارداری مصرف می کنند، زنان سیگاری و کسانی که اولین اورا را بعد از ۵۰ سالگی تجربه می کنند بیشتر است. [6]

تشنج از سایر عوارض بسیار نادر انواع سردرد میگرنی است و بعضی از مردم در طول حمله میگرنی یا بلافاصله بعد از آن دچار تشنج می شوند. این عارضه اغلب در افراد دارای صرع بروز می کند. درد مزمن در میگرن های عصبی با اضطراب و افسردگی هم پیوند دارد و این رابطه دو طرفه است، چون اضطراب و افسردگی خودشان هم محرک حمله هستند. از سایر مشکلات همراه می توان به بی خوابی، استفراغ، سرگیجه، بی قراری و گیجی اشاره کرد. [2]

میگرن عصبی چگونه تشخیص داده می شود؟

میگرن آزمایش خون یا تصویربرداری اختصاصی ندارد و پزشک آن را از روی شرح حال و معاینه عصبی تشخیص می دهد. معمولا می پرسد درد کجای سر است و چه شکلی دارد، هر حمله چند ساعت طول می کشد، تهوع یا حساسیت به نور دارید یا نه، چند روز در ماه سردرد دارید و چند روز مسکن می خورید. یک دفترچه سردرد که این ها را ثبت کرده باشد، ویزیت را خیلی دقیق تر می کند. [3]

ام آر آی

ام آر آی مغز از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی جهت تهیه تصویر از مغز و رگ های خونی موجود در آن استفاده می کند. ام آر آی خود میگرن را نشان نمی دهد و کاربردش رد کردن علت های دیگر سردرد مثل سکته مغزی، خونریزی مغزی، عفونت، تومور یا بیماری های دیگر سیستم عصبی است. راهنمای NICE تاکید می کند برای کسی که تشخیص میگرن دارد، تصویربرداری فقط برای اطمینان خاطر درخواست نشود. [3]

سی تی اسکن

در سی تی اسکن مغز یا توموگرافی کامپیوتری، تصاویر دقیق از مغز با استفاده از اشعه ایکس تهیه می شود. سی تی اسکن در اورژانس سریع تر از ام آر آی انجام می شود و ابزار اصلی پیدا کردن خونریزی مغزی یا آسیب ناشی از ضربه به سر است. این روش هم میگرن را تشخیص نمی دهد و چون با اشعه همراه است، بی دلیل تکرار نمی شود.

روش های پیشگیری و درمان میگرن عصبی

درمان قطعی برای سردرد میگرنی وجود ندارد، ولی با کمک روش هایی می توانید آن را کنترل نمایید. بعضی از مهم ترین روش های کنترل و درمان میگرن عصبی به شرح زیر می باشند:

راه های دارویی

داروهای میگرن دو گروه جدا دارند. گروه اول داروهای حمله هستند، مثل استامینوفن، ایبوپروفن، آسپرین و تریپتان ها، که در شروع درد مصرف می شوند و هرچه زودتر خورده شوند بهتر اثر می کنند. پزشکان برای میگرن های عصبی خفیف گاهی مسکن دارای کافئین هم تجویز می کنند. گروه دوم داروهای پیشگیری هستند که هر روز و برای چند ماه مصرف می شوند تا تعداد و شدت حمله ها کم شود.

البته باید توجه داشته باشید که مصرف هرگونه دارو تنها با تجویز پزشک باید صورت گیرد و از مصرف خودسرانه دارو به شدت پرهیز کنید. همچنین برای خرید قرص میگرن می توانید با کارشناسان مجرب مجموعه فراز طب ارتباط برقرار کنید.

مسکن ها یک دام پنهان دارند. طبق راهنمای NICE، مصرف مسکن های ساده مثل استامینوفن، آسپرین یا ایبوپروفن در ۱۵ روز یا بیشتر از ماه، یا تریپتان ها، مسکن های ترکیبی و مخدرها در ۱۰ روز یا بیشتر از ماه، اگر سه ماه ادامه پیدا کند، خودش سردرد می سازد. به این حالت سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو می گویند و درمان اصلی آن قطع همان مسکن زیر نظر پزشک است. [7]

مکمل های پیشگیری از میگرن چقدر اثر دارند؟

برای کسی که ماهی چند حمله دارد و نمی خواهد یا نمی تواند داروی پیشگیری شیمیایی مصرف کند، مکمل ها یک گزینه علمی هستند و توصیه ای عامیانه به حساب نمی آیند. آکادمی نورولوژی آمریکا و انجمن سردرد آمریکا در راهنمای سال ۲۰۱۲ منیزیم، ریبوفلاوین یا ویتامین B2 و عصاره فیورفیو را در سطح B قرار دادند، یعنی احتمالا در پیشگیری از میگرن موثرند. [8]

قرص میگراستیل ساخت شرکت آمریکایی Basic Vigor، دو جزء از همین فهرست را در یک کپسول جمع کرده است. طبق برچسب Supplement Facts بطری، هر کپسول ۱۵۰ میلی گرم منیزیم و ۱۵۰ میلی گرم گیاه فیورفیو دارد و ۴۳۵ میلی گرم ال تورین و ۱۵ میلی گرم تیامین یا ویتامین B1 هم کنارشان آمده است. هر بطری ۶۰ کپسول است و دوره پیشنهادی مصرف دو تا چهار ماه است، چون مکمل پیشگیری برای اثر کردن به مصرف منظم چند هفته ای نیاز دارد. مقدار منیزیم این فرمول هم حساب شده است. ۱۵۰ میلی گرم پایین تر از سقف ۳۵۰ میلی گرمی است که مؤسسه ملی سلامت آمریکا برای منیزیم مکمل تعیین کرده و احتمال اسهال و دل پیچه، شایع ترین عوارض منیزیم، را پایین نگه می دارد. [9]

شواهد ال تورین و ویتامین B1 در میگرن هنوز به پای منیزیم و فیورفیو نمی رسد و مرکز ملی طب مکمل آمریکا هم نتایج مطالعات فیورفیو را یکدست نمی داند. برای همین میگراستیل را مکمل پیشگیری در کنار درمان پزشک ببینید، نه جایگزین داروی حمله. [10]

چه کسانی نباید فیورفیو و منیزیم مصرف کنند؟

• زنان باردار، چون فیورفیو ممکن است روی انقباض رحم اثر بگذارد
• مادران شیرده، چون درباره ایمنی فیورفیو در شیردهی اطلاعات کافی وجود ندارد
• کسانی که داروی ضد انعقاد یا ضد پلاکت مصرف می کنند، چون فیورفیو ممکن است لخته شدن خون را کند کند
• افراد حساس به گیاه آمبروزیا و گیاهان هم خانواده آن
• کسی که جراحی پیش رو دارد و باید دست کم دو هفته قبل از عمل مصرف را قطع کند
• بیماران کلیوی و کسانی که آنتی بیوتیک یا داروی پوکی استخوان از گروه بیس فسفونات ها می خورند، که درباره منیزیم باید با پزشک هماهنگ کنند

سازنده میگراستیل هم روی برچسب، مصرف آن را در بارداری، شیردهی و همراه داروهای رقیق کننده خون منع کرده است. [10]

راه های غیر دارویی

راه هایی غیر دارویی درمان میگرن بی شمار هستند. از جمله آنکه یک دفترچه تهیه کنید و زمان حمله و تعداد دفعات را بنویسید. پس از آن محرک ها را تشخیص و از آن ها دوری کنید تا حملات را کاهش دهید. خواب منظم، حذف نکردن وعده های غذایی، کم کردن کافئین و ورزش منظم از ساده ترین تغییرهایی است که در دفترچه بیشتر افراد اثرش پیدا می شود. کنترل استرس، مدیتیشن و یوگا هم به کم شدن دفعات حمله کمک می کنند. [2]

قدم بعدی برای کسی که علائم میگرن عصبی دارد

سردرد های میگرنی عصبی می توانند بسیار آزار دهنده باشند. ولی با آگاهی از علائم آن ها و شناخت روش های درمان میگرن عصبی می توانید با اقدام زود هنگام جلوی بسیاری از عوارض و خطرات حاصل از آن را بگیرید. میگرن عصبی علائم متعددی دارد و برای هر کس متفاوت است. چنانچه یکی از این علائم را در خود احساس کردید، باید پیش از هر اقدامی با یک پزشک متخصص مشورت نمایید. اگر بیش از یک بار در هفته حمله دارید یا بیشتر از ۱۰ روز در ماه مسکن می خورید، وقت آن است که درباره درمان پیشگیری با پزشک صحبت کنید و مکمل پیشگیری مثل میگراستیل را هم در همین گفت و گو مطرح کنید.

منابع

1. NHS – Symptoms of migraine
2. NHS – Migraine, causes and triggers
3. NICE CG150 – Headaches in over 12s, diagnosis and management
4. International Headache Society – ICHD-3 retinal migraine criteria
5. NHS – Headaches, when to get urgent help
6. The Migraine Trust – Migraine and stroke
7. NICE – Could painkillers be causing your headaches
8. Holland S et al. 2012 – Complementary treatments for episodic migraine prevention, Neurology
9. NIH Office of Dietary Supplements – Magnesium fact sheet for consumers
10. NCCIH – Feverfew usefulness and safety

بازبینی علمی محتوا:

این مطلب توسط تیم محتوای فرازطب با استناد به منابع معتبر علمی و پزشکی که در متن به آن ها لینک داده شده بازبینی و بروزرسانی شده است.

آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵