سیپروهپتادین برای چاقی ؛ چطور کار می کند و برای چه کسی

سیپروهپتادین در اصل یک داروی آنتی هیستامین یا ضدآلرژی است ، اما یکی از عوارض شناخته شده آن تحریک اشتهاست. همین عارضه باعث شده سال هاست بعضی پزشکان آن را برای افرادی که به خاطر کم اشتهایی وزن کم دارند تجویز کنند. پیش از هر چیز باید روشن باشد که اینجا درباره یک داروی نسخه ای حرف می زنیم ، نه یک مکمل بی خطر که هر کسی بتواند سرخود مصرفش کند.

در این مطلب می بینیم این دارو چطور کار می کند ، برای چه کسانی تجویز می شود ، چه عوارضی دارد و کجا باید مراقب بود.

سیپروهپتادین چیست و چرا اشتها را زیاد می کند

این دارو با اثرگذاری روی گیرنده های هیستامین و سروتونین در مغز، حس سیری را کاهش و میل به غذا خوردن را افزایش می دهد. افزایش اشتها بیشتر به اثر ضدسروتونینی آن نسبت داده می شود و خواب آلودگی به اثر ضدهیستامینی. سیپروهپتادین از نسل اول آنتی هیستامین هاست که از دهه ۱۹۶۰ به بازار آمد و برخلاف داروهای ضدحساسیت جدید، راحت وارد مغز می شود. به همین علت خواب آلودگی، گیجی و گاهی بی قراری از شایع ترین عوارض آن است. [2]

سیپروهپتادین یک داروی نسخه ای است ، نه یک مکمل بی خطر. تعیین دوز و مدت مصرف فقط کار پزشک است و بالا بردن خودسرانه دوز ، نتیجه را سریع تر نمی کند ، فقط خطر عوارض را بیشتر می کند.

سیپروهپتادین واقعا چاق می کند؟

بله، در بیشتر گروه های کم وزنی که بررسی شده اند. یک مرور نظام مند که سال ۲۰۱۹ در مجله Appetite منتشر شد، ۴۶ مطالعه را در ۲۱ گروه مختلف بیماران کنار هم گذاشت و ۳۹ مطالعه افزایش وزن معنادار نشان دادند. استثنای مهم بیماری های پیشرونده مثل سرطان و HIV بود که سود دارو در آن ها ناچیز یا صفر بود. شایع ترین عارضه هم خواب آلودگی خفیف تا متوسط و گذرا گزارش شد. [1]

یک نکته را هم باید صادقانه گفت. بیشتر این مطالعات کوچک و قدیمی اند و کمتر پژوهشی تغییر اشتها را با ابزار دقیق اندازه گرفته است. پس سیپروهپتادین برای کسی که به دلیل کم اشتهایی کم وزن شده گزینه منطقی است، نه برای کسی که فقط چند کیلو بیشتر می خواهد.

برای چه کسانی تجویز می شود

رایج ترین کاربرد این دارو کمک به افرادی است که به دلایل پزشکی دچار کم اشتهایی و کاهش وزن شده اند. کاربرد ثبت شده آن در برگه رسمی دارو هنوز درمان آلرژی است و تجویزش برای اشتها بر پایه مطالعات و تجربه بالینی انجام می شود. در کارآزمایی دوسوکوری که در مجله Iranian Journal of Pediatrics منتشر شد، ۷۷ کودک ۲ تا حدود ۵ ساله با سوءتغذیه خفیف تا متوسط بررسی شدند. گروهی که چهار هفته سیپروهپتادین همراه مولتی ویتامین گرفتند بعد از هشت هفته به طور میانگین ۰٫۶۰ کیلوگرم وزن اضافه کردند و گروهی که فقط مولتی ویتامین گرفتند ۰٫۱۱ کیلوگرم. البته در پایان مطالعه، سرعت رشد وزن و قد دو گروه تفاوت معناداری نداشت. [3]

در کودکان کم اشتها فقط با تجویز و نظارت پزشک اطفال به کار می رود. ایمنی و اثر آن زیر دو سال ثابت نشده و مصرفش در نوزادان ممنوع است. مصرف بیش از اندازه آنتی هیستامین ها در کودکان خردسال می تواند به توهم، تشنج و حتی ایست تنفسی برسد، پس شربت دارو را دور از دسترس کودک نگه دارید و آن را با قاشق آشپزخانه اندازه نگیرید. [4]

نحوه مصرف

دوز و مدت مصرف سیپروهپتادین کاملاً وابسته به سن، وزن فعلی و هدف درمانی است و باید توسط پزشک تعیین شود. در مطالعاتی که برای تحریک اشتها انجام شده، دوز رایج بزرگسالان ۸ تا ۱۲ میلی گرم در روز بوده و مدت مصرف به طور میانه حدود هشت هفته. دوره مصرف هم معمولاً کوتاه و مشخص است، نه یک عادت دائمی. [2]

دارو معمولا دو یا سه بار در روز و در ساعت های ثابت مصرف می شود. اگر نوبتی را فراموش کردید، دوز بعدی را دو برابر نکنید. تا وقتی نمی دانید دارو چقدر خواب آلودتان می کند، رانندگی نکنید. [5]

عوارض و موارد احتیاط

شایع ترین عارضه خواب آلودگی است. خشکی دهان، بینی و گلو، سرگیجه، حالت تهوع و سردرد هم از عوارض نسبتاً رایج اند و در کودکان گاهی به جای خواب آلودگی، بی قراری و هیجان دیده می شود. اگر در ادرار کردن مشکل پیدا کردید یا دیدتان تغییر کرد، فوری به پزشک خبر دهید. [5]

اگر در حین مصرف دچار تپش قلب ، تاری دید یا خواب آلودگی شدید شدید ، مصرف را متوقف کنید و همان موقع با پزشک تماس بگیرید.

چه کسانی نباید سیپروهپتادین مصرف کنند؟

در برگه رسمی دارو، مصرف سیپروهپتادین برای این گروه ها ممنوع شده است.

• نوزادان و نوزادان نارس
• مادران شیرده
• کسانی که داروهای مهارکننده مونوآمین اکسیداز (MAOI) مصرف می کنند
• مبتلایان به گلوکوم زاویه بسته
• بیماران دارای زخم معده تنگ کننده یا انسداد خروجی معده و دوازدهه
• مردان با بزرگی پروستات علامت دار و افراد دچار انسداد گردن مثانه
• سالمندان ناتوان و ضعیف

در آسم، فشار بالای چشم، پرکاری تیروئید، بیماری قلبی و فشار خون بالا هم باید با احتیاط مصرف شود. اثر خواب آور آن با الکل و داروهای آرام بخش جمع می شود. [4]

اثر سیپروهپتادین روی کبد

عارضه ای که کمتر درباره اش حرف زده می شود کبد است. پایگاه ملی ثبت عوارض دارویی فرانسه در ۳۶ سال، ۹۳ گزارش عارضه برای این دارو ثبت کرده بود که ۱۵ مورد آن کبدی بود، از بالا رفتن آنزیم ها تا زردی انسدادی و سه مورد نارسایی کبد. پژوهشگران فراوانی عارضه کبدی را بین ۰٫۲۷ تا ۱٫۴ در هر هزار بیمار برآورد کردند و توصیه کردند کسی که سابقه بیماری کبدی دارد این دارو را مصرف نکند. اگر حین مصرف زردی چشم، ادرار تیره یا خارش عمومی پیدا کردید، دارو را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید. [2]

شربت های چاق کننده ای که سیپروهپتادین دارند

تصور کنید دختری ۲۰ ساله از یک صفحه اینستاگرامی شربت چاق کننده خارجی می خرد که روی برچسبش فقط نوشته ویتامین و لیزین. بعد از چند روز اشتهایش باز شده، ولی سر کلاس چرت می زند و صبح ها با سرگیجه بیدار می شود. خبر ندارد که داروی اصلی این شربت همان سیپروهپتادین است.

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) درباره همین موضوع هشدار رسمی داده است. شربتی با نام تجاری Apetamin که در شبکه های اجتماعی برای چاق شدن و فرم دادن به اندام تبلیغ می شود، سیپروهپتادین دارد، تاییدیه FDA ندارد و به طور غیرقانونی وارد آمریکا می شود. به گفته FDA، مصرف کننده معمولا نمی داند چه مقدار دارو می خورد و این ترکیب می تواند خواب آلودگی، اختلال تمرکز، سرگیجه و افت فشار خون بدهد و همراه الکل یا داروهای آرام بخش خطرناک تر شود. [6]

پیش از خرید هر قرص یا شربت چاقی، فهرست کامل ترکیبات را ببینید. اگر نام سیپروهپتادین یا Cyproheptadine روی برچسب بود، آن را دارو حساب کنید و بدون نسخه مصرف نکنید. در فرازطب می توانید ترکیبات هر محصول را پیش از خرید از کارشناسان بپرسید.

کی باید سراغ پزشک بروید

چون سیپروهپتادین اصلاً نباید بدون نسخه مصرف شود ، نقطه شروع درست همان ویزیت پزشک است. اگر کاهش وزن شما ناخواسته و ادامه دار بوده ، پزشک پیش از تجویز معمولاً علت زمینه ای را هم بررسی می کند ، چون گاهی کم اشتهایی نشانه مسئله ای مثل مشکل گوارشی یا تیروئید است.

سوالات متداول

آیا سیپروهپتادین بدون نسخه در دسترس است؟

در آمریکا سیپروهپتادین فقط با نسخه پزشک فروخته می شود و FDA همین را یکی از دلایل خطرناک بودن شربت های چاق کننده حاوی آن می داند. در ایران هم حتی اگر داروخانه ای بدون نسخه بدهد، مصرف آن باید زیر نظر پزشک باشد. [6]

سیپروهپتادین برای چاقی صورت هم موثر است

اثر این دارو روی افزایش اشتها و وزن کلی بدن است ، پس پری صورت معمولاً بخشی از افزایش وزن عمومی دیده می شود ، نه یک اثر موضعی مستقل.

بعد از قطع دارو وزن برمی گردد

اگر در دوره مصرف ، عادت های غذایی سالم جا نیفتاده باشد ، احتمال بازگشت وزن وجود دارد. برای همین پزشکان معمولاً دارو را فقط یک شروع کننده می دانند ، نه کل راه حل.

آیا مصرف سیپروهپتادین در شیردهی و بارداری مجاز است؟

در شیردهی منع مصرف دارد، چون آنتی هیستامین ها برای نوزاد و به خصوص نوزاد نارس خطر بیشتری دارند. در بارداری، مطالعات انسانی محدود افزایش ناهنجاری نشان نداده اند، ولی برگه دارو می گوید فقط در صورت نیاز واقعی و با تجویز پزشک مصرف شود. [4]

سیپروهپتادین برای فرد درست و در دست پزشک می تواند مفید باشد، اما جای خوددرمانی در آن نیست. اگر پزشک علت بیماری برای کم وزنی شما پیدا نکرده و دنبال گزینه ای بدون نسخه هستید، در بخش قرص چاقی فرازطب محصولاتی با ترکیبات مشخص مثل پروتئین وی، زینک، ویتامین های گروه B و جینسینگ پیدا می کنید و کارشناسان ما پیش از خرید ترکیب هر کدام را برایتان توضیح می دهند.

منابع

1. Harrison ME et al. 2019 – Cyproheptadine to Stimulate Appetite and Body Weight Gain, Appetite
2. Bertrand V et al. 2021 – Safety of Cyproheptadine, an Orexigenic Drug, Frontiers in Pediatrics
3. Najib K et al. 2014 – Cyproheptadine and BMI in Undernourished Children, Iranian Journal of Pediatrics
4. Drugs.com – Cyproheptadine Prescribing Information
5. MedlinePlus – Cyproheptadine Drug Information
6. FDA – Apetamin, an Illegally Imported Weight Gain Product

بازبینی علمی محتوا:

این مطلب توسط تیم محتوای فرازطب با استناد به منابع معتبر علمی و پزشکی که در متن به آن ها لینک داده شده بازبینی و بروزرسانی شده است.

آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵