بررسی عوارض جانبی رایج قرص های چاقی و روش های پیشگیری

عوارض جانبی رایج قرص های چاقی معمولا از خود ایده افزایش وزن نمی آید، از چیزی می آید که داخل کپسول ریخته شده و روی برچسب نیامده. خواب آلودگی، ورم صورت و ساق پا، بالا رفتن قند خون و در موارد نادر آسیب کبدی، الگوهایی هستند که در هشدارهای رسمی سازمان غذا و داروی آمریکا بارها دیده شده اند و ردشان اغلب به یک داروی اعلام نشده می رسد. با شناختن همین چند نشانه و چند روش پیشگیری ساده، می شود بیشتر این خطرها را پیش از خرید کنار گذاشت. در فرازطب هم ترکیبات اعلامی سازنده را روی صفحه محصولات می گذاریم تا خریدار بداند دقیقا چه چیزی مصرف می کند.

قرص چاقی چه عوارضی دارد؟

جواب کوتاه به ترکیب قرص بستگی دارد. مکملی که فقط ویتامین، املاح معدنی، اسید آمینه یا عصاره گیاهی دارد، عوارض کمتر و قابل پیش بینی تری دارد. خطر جدی وقتی شروع می شود که دارویی نسخه ای بدون اعلام داخل محصول باشد. عوارضی که در گزارش ها بیشتر تکرار شده اند این ها هستند.

• خواب آلودگی، سرگیجه و کاهش تمرکز
• تهوع، یبوست یا اسهال و خشکی دهان
• احتباس آب و ورم صورت و ساق پا
• بالا رفتن قند خون و فشار خون
• بی خوابی، تحریک پذیری و نوسان خلق
• در موارد نادر، آسیب کبدی همراه با زردی پوست و چشم

چرا ترکیب اعلام نشده اصل ماجراست

یکی از تازه ترین نمونه ها کپسولی به نام Kian Pee Wan است که برای چاقی و اشتهاآوری فروخته می شد. آزمایشگاه سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در آن دو داروی نسخه ای پیدا کرد که روی برچسب نبودند. یکی دگزامتازون بود که کورتیکواستروئید است و دیگری سیپروهپتادین که آنتی هیستامین است. به گفته اطلاعیه فراخوان، کورتیکواستروئید پنهان می تواند توان بدن در برابر عفونت را کم کند، قند خون را بالا ببرد و به عضله، روان و قلب آسیب بزند. محصولی با این ترکیب اصلا اجازه ندارد با عنوان مکمل غذایی فروخته شود.[1]

نمونه مشهورتر، شربت و قرص اپتامین (Apetamin) است که در شبکه های اجتماعی با وعده اندام پر و خوش فرم تبلیغ می شود. ماده اصلی آن همان سیپروهپتادین است که در آمریکا فقط با نسخه پزشک داده می شود. FDA با بررسی گزارش های عوارض، در مصرف کنندگان جوان سرگیجه، لرزش، بی نظمی ضربان قلب و آسیب کبدی دیده است. یکی از این افراد بعد از شش هفته مصرف روزانه به هپاتیت خودایمنی مبتلا شد. FDA تاکید کرده تعداد واقعی موارد احتمالا بیشتر است، چون خیلی از عوارض هیچ وقت گزارش نمی شوند.[2]

پس سؤال اول پیش از خرید این است که داخل قرص دقیقا چیست. این که چند کیلو اضافه می کند، سؤال دوم است.

عوارض شایع و رایج قرص چاقی

هر عارضه ای که در ادامه می آید به یک گروه دارویی مشخص برمی گردد. وقتی بدانید کدام ترکیب پشت کدام علامت است، تشخیص مشکل و تصمیم برای قطع مصرف خیلی ساده تر می شود.

خواب آلودگی، سرگیجه و تغییرات عصبی

سیپروهپتادین یک آنتی هیستامین نسل اول است که از دهه ۱۹۶۰ برای حساسیت تجویز می شد و اثر اشتهاآوری اش تقریبا تصادفی کشف شد. این دارو به مغز می رسد و برای همین شایع ترین عارضه اش خواب آلودگی است. یک مطالعه فرانسوی داده های ملی عوارض دارویی را از سال ۱۹۸۵ تا دسامبر ۲۰۲۰ بررسی کرد و ۹۳ گزارش عارضه پیدا کرد. حدود ۴۱ درصد این گزارش ها عصبی بودند، از گیجی و بی قراری تا توهم و تشنج. نویسندگان، دارو را در دوز درمانی نسبتا ایمن دانسته اند. با این حال تاکید کرده اند که نباید برای کسی که بیماری کبدی دارد تجویز شود، چون آسیب کبدی با آن گزارش شده، هرچند نادر.[3]

در بخش نظرات یکی از محصولات همین فروشگاه، خریداری نوشته بود صورتش پرتر شده ولی خوابش شب ها سنگین تر شده است. این همان علامتی است که نباید با شوخی از کنارش گذشت. اگر بعد از شروع مصرف کسل تر شدید، در روزهای اول رانندگی نکنید. قرص را همراه الکل، قرص خواب یا داروی ضد اضطراب نخورید و موضوع را با کارشناس یا پزشک در میان بگذارید، چون اثر این داروها روی هم جمع می شود.[2]

مشکلات گوارشی و اختلالات معده

یکی از نخستین عوارضی که بعد از شروع مصرف قرص چاقی ظاهر می شود، مشکلات گوارشی است. وقتی اشتها یکباره بالا می رود و حجم غذا زیاد می شود، نفخ و سنگینی معده طبیعی است. فهرست FDA برای سیپروهپتادین پنهان هم تهوع، اسهال یا یبوست، خشکی دهان و احتباس ادرار را در بر می گیرد.[1]

تقسیم غذا به پنج یا شش وعده کوچک و خوردن کپسول همراه غذا، بیشتر این ناراحتی ها را در هفته اول کم می کند.

ورم صورت، قند خون و اختلالات هورمونی

بخشی از کپسول های چاقی تقلبی که در گزارش های رسمی شناسایی شده اند، کورتیکواستروئیدی مثل دگزامتازون دارند. کورتون خوراکی آب و نمک را در بدن نگه می دارد، اشتها را زیاد می کند و چربی را بیشتر در شکم، صورت و پشت گردن می نشاند. با مصرف طولانی تر، صورت گرد و پف کرده، قند خون بالا، فشار خون بالا، پوکی استخوان و استعداد بیشتر به عفونت دیده می شود. صورتی که با چنین قرصی ظرف چند روز پر می شود، ممکن است بیشتر ورم و آب جمع شده باشد تا بافت واقعی. قطع ناگهانی کورتون بعد از مصرف طولانی هم می تواند خستگی، سبکی سر و درد بدن ایجاد کند.[4]

در محصولاتی که برای حجم عضلانی فروخته می شوند، گاهی استروئید آنابولیک پیدا می شود. این ترکیبات در مردان می توانند سینه را بزرگ کنند و در زنان نشانه های مردانه مثل رشد موی صورت، بم شدن صدا و به هم خوردن قاعدگی بیاورند. موسسه ملی سوءمصرف مواد آمریکا (NIDA) هشدار داده که مصرف طولانی این ترکیبات می تواند هزینه سنگینی برای سلامت داشته باشد.[5]

حتی داروهای اشتهاآور قانونی هم بی هزینه نیستند. مگسترول استات را پزشکان برای بی اشتهایی شدید در سرطان و ایدز تجویز می کنند. طبق مرور سیستماتیک کاکرین، این دارو اشتها را بهتر می کند ولی فقط افزایش وزن اندکی می دهد. در همان مرور، ورم، لخته شدن خون و مرگ در گروه مگسترول بیشتر بود. یعنی هیچ داروی اشتهاآوری را نباید بدون معاینه و نسخه مصرف کرد.[6]

آسیب های کبدی و نشانه هایی که نباید نادیده گرفت

کبد اولین ایستگاه تقریبا هر ترکیب خوراکی است. پایگاه LiverTox وابسته به موسسه ملی سلامت آمریکا توضیح می دهد که استروئیدهای آندروژنیک مصنوعی می توانند آسیب کبدی از نوع کلستاتیک ایجاد کنند. زردی و خارش ناشی از این آسیب ممکن است حتی بعد از قطع فوری دارو طول بکشد. مصرف طولانی این ترکیبات با تومورهای کبدی هم ارتباط داشته است، به خصوص در ورزشکاران و بدنسازهایی که آن ها را بدون نسخه مصرف کرده اند.[7]

زرد شدن چشم یا پوست، ادرار تیره، خارش بی دلیل یا درد زیر دنده راست نشانه هایی هستند که باید مصرف را همان روز قطع کنید و آزمایش کبد بدهید.

تاثیر بر سیستم قلبی-عروقی

افدرا یا ماهوانگ گیاهی است با آلکالوئیدهای محرک که مصرفش در مکمل های غذایی از سال ۲۰۰۴ در آمریکا ممنوع شده است. مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه آمریکا (NCCIH) می نویسد این ماده حتی در دوز پایین و مصرف کوتاه با فشار خون بالا، حمله قلبی، تشنج و سکته مغزی ارتباط داشته است. ممکن است با محرک هایی مثل کافئین هم تداخل داشته باشد. اگر روی برچسب قرصی افدرا، ماهوانگ یا افدرین دیدید، آن را کنار بگذارید.[8]

کسی که سابقه بیماری قلبی، فشار خون بالا یا تپش قلب دارد، نباید هیچ قرص چاق کننده ای را بدون نظر پزشک شروع کند. کورتون پنهان هم فشار خون را بالا می برد.

نوسان خلق، بی خوابی و وابستگی

بی خوابی، تحریک پذیری و نوسان خلق هم با کورتیکواستروئیدها دیده می شود و هم با محرک ها. درباره استروئیدهای آنابولیک ماجرا یک قدم جلوتر است. NIDA گزارش کرده که بعضی مصرف کنندگان بعد از قطع، افسردگی، خستگی، بی اشتهایی، بی خوابی، کاهش میل جنسی و میل دوباره به مصرف را تجربه می کنند. همین چرخه است که کنار گذاشتن این محصولات را سخت می کند.[5]

چه کسانی نباید بدون پزشک قرص چاقی مصرف کنند؟

برای این گروه ها حتی یک مکمل ساده هم باید اول با پزشک یا داروساز هماهنگ شود.

• زنان باردار و شیرده
• افراد زیر ۱۸ سال
• کسانی که بیماری کبدی یا سابقه زردی دارند
• مبتلایان به دیابت، فشار خون بالا یا بیماری قلبی
• کسانی که قرص خواب، داروی اعصاب یا داروی ضد اضطراب مصرف می کنند
• کسی که بدون رژیم و دلیل مشخص وزن کم کرده است

قرص چاقی اصل را از تقلبی چطور تشخیص دهیم؟

چند نشانه ساده، بیشتر محصولات پرخطر را پیش از خرید لو می دهد.

• فهرست کامل ترکیبات همراه مقدار هر جزء روی بسته نیامده است
• نام و نشانی سازنده، شماره سری ساخت یا تاریخ انقضا معلوم نیست
• کد IRC و برچسب اصالت سازمان غذا و دارو روی بسته دیده نمی شود
• روی بسته یا در تبلیغ ادعایی مثل صددرصد بدون عارضه یا چند کیلو در یک هفته آمده است
• اشتها از همان روز اول به شکل غیرعادی بالا می رود و همراهش خواب آلودگی یا ورم صورت دارید

اشتهای ناگهانی و ورم چند روزه برای خیلی ها نشانه قوی بودن قرص است، ولی از دید پزشکی بیشتر به اثر کورتون یا آنتی هیستامین شبیه است. مکمل خوب آرام تر کار می کند و نتیجه اش در کنار غذا و تمرین ساخته می شود. برای همین در فرازطب روی صفحه هر کپسول افزایش وزن ترکیبات اعلامی سازنده و راهنمای مصرف را گذاشته ایم. اگر هنوز مطمئن نیستید کدام محصول با شرایط شما جور است، راهنمای انتخاب قرص چاقی مناسب بدن را بخوانید یا با کارشناسان ما تماس بگیرید.

روش های پیشگیری و راهکارهای ایمن برای افزایش وزن

افزایش وزن برای کسانی که ژنتیک لاغری، متابولیسم بالا یا بیماری زمینه ای دارند که باعث کاهش وزن شده، واقعا سخت است و این سختی را نباید به حساب تنبلی گذاشت. قدم اول پیدا کردن علت است. سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) توصیه می کند اگر وزنتان ناگهانی یا بدون تغییر رژیم و ورزش کم شده، یا از کنترل غذا برای کنار آمدن با احساسات استفاده می کنید، پیش از هر مکملی به پزشک مراجعه کنید.[9]

برنامه ای که NHS برای بزرگسالان پیشنهاد می کند ساده و قابل اجراست. روزانه حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری به رژیم فعلی اضافه کنید، وعده ها را کوچک تر ولی بیشتر کنید و بین وعده ها میان وعده های پرانرژی مثل پنیر، مغزها، دانه ها، ماست یا میلک شیک بخورید. پروتئین هر وعده را با حبوبات، تخم مرغ، ماهی و گوشت کم چرب بالا ببرید و تمرین قدرتی یا یوگا را به هفته تان اضافه کنید، چون عضله سازی هم وزن را بالا می برد و هم اشتها را. دو اشتباه رایج هم وجود دارد. یکی تکیه بر شیرینی و نوشیدنی های قندی برای چاق شدن است و دیگری نوشیدن مایعات زیاد درست قبل از غذا که معده را زودتر پر می کند.[9]

مکمل چاقی در این برنامه نقش کمکی دارد و جای غذا را نمی گیرد. محصولی که ویتامین های گروه B، املاح معدنی و اسیدهای آمینه را با برچسب شفاف می رساند، می تواند کمبودهای تغذیه ای را جبران کند و همراهی با برنامه غذایی را راحت تر کند. وزن را هفته ای یک بار، صبح ناشتا و با یک ترازوی ثابت ثبت کنید تا پیشرفت واقعی را از نوسان آب بدن جدا کنید.

پیش از سفارش این سه کار را انجام دهید

فهرست ترکیبات را با داروهایی که الان مصرف می کنید مقایسه کنید، علت لاغری را با یک آزمایش خون و تیروئید روشن کنید و هر علامت غیرعادی در هفته اول را جدی بگیرید. اگر در هر کدام از این مراحل سؤالی داشتید، کارشناسان فرازطب پیش از خرید راهنمایی تان می کنند تا محصولی انتخاب کنید که با بدن و شرایط شما جور باشد.

منابع

1. U.S. FDA – Recall of Kian Pee Wan Capsules for Undeclared Dexamethasone and Cyproheptadine, FDA Safety Alerts
2. U.S. FDA 2026 – Apetamin, An Illegally Imported Weight Gain Product, FDA Consumer Updates
3. Bertrand V et al. 2021 – Safety of Cyproheptadine, an Orexigenic Drug, Frontiers in Pediatrics
4. Mayo Clinic Staff 2026 – Prednisone and Other Corticosteroids, Mayo Clinic
5. NIDA – Community Drug Alert Bulletin on Anabolic Steroids, National Institute on Drug Abuse
6. Ruiz Garcia V et al. 2013 – Megestrol Acetate for Anorexia-Cachexia Syndrome, Cochrane Database of Systematic Reviews
7. LiverTox – Androgenic Steroids and Drug-Induced Liver Injury, NIDDK and NCBI Bookshelf
8. NCCIH 2024 – Ephedra, Usefulness and Safety, National Institutes of Health
9. NHS 2023 – Healthy Ways to Gain Weight, National Health Service

بازبینی علمی محتوا:

این مطلب توسط تیم محتوای فرازطب با استناد به منابع معتبر علمی و پزشکی که در متن به آن ها لینک داده شده بازبینی و بروزرسانی شده است.

آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵