آیا مولتی ویتامین واقعاً چاق کننده است ؟

آیا مولتی ویتامین واقعاً چاق کننده است؟ مولتی ویتامین تقریباً کالری ندارد و به تنهایی وزن را بالا نمی برد. ولی اگر لاغری یا کم اشتهایی شما با کمبود یک یا چند ریزمغذی همراه باشد، رفع این کمبود همان قطعه گمشده ای است که برنامه افزایش وزن را دوباره راه می اندازد. این تفاوت ظریف به نظر می رسد، ولی در عمل تمام انتظار شما از این مکمل را تعیین می کند.

نتیجه گرفتن از مولتی ویتامین به سه چیز بستگی دارد، اینکه واقعاً کمبودی در کار باشد، کالری روزانه کافی باشد و فرمولی انتخاب شود که با سن و شرایط بدن شما جور است.

آیا مولتی ویتامین چاق کننده است

مولتی ویتامین ها به خودی خود کالری قابل توجهی ندارند که مستقیماً وزن شما را بالا ببرند. کاری که واقعاً می کنند این است که کمبودهای تغذیه ای را جبران می کنند. [1]

بسیاری از افراد کم وزن، کم اشتها هم هستند و طبق گزارش دفتر مکمل های غذایی مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH)، افراد کم وزن جزو گروه هایی اند که بیشترین خطر کمبود ریزمغذی ها را دارند. یکی از این ریزمغذی ها روی (زینک) است. کمبود روی حس چشایی را ضعیف می کند و در کودکان با بی اشتهایی و کندی رشد همراه است. وقتی چنین کمبودی جبران شود، زمینه افزایش وزن تدریجی فراهم می آید. [1][2]

یکی از روشن ترین شواهد در این زمینه از پژوهشگران دانشگاه بریتیش کلمبیا در کانادا آمده است. در کارآزمایی دوسوکور آن ها، ۳۵ زن بستری مبتلا به بی اشتهایی عصبی در کنار درمان اصلی روزانه گلوکونات روی یا دارونما گرفتند و سرعت بالا رفتن BMI در گروه روی دو برابر گروه دارونما بود. این بیماران زیر نظر تیم درمان بودند و دوز مطالعه از سقف مجاز روزانه بالاتر بود، پس نتیجه را نباید به مصرف خودسرانه روی تعمیم داد. پیام اصلی این مطالعه ساده است، در بدنی که کمبود دارد، رفع کمبود روی وزن گیری اثر واقعی می گذارد. [3]

فرض کنید دانشجویی ۲۲ ساله و گیاهخوار هستید که مدتی است غذا برایتان مزه ای ندارد و با چند لقمه سیر می شوید. فیتات موجود در حبوبات و غلات کامل جذب روی را کم می کند و به همین دلیل گیاهخواران جزو گروه های پرخطر برای کمبود آن هستند. در چنین وضعی یک مولتی ویتامین کامل که روی دارد، کنار یک برنامه غذایی پرکالری، منطقی ترین نقطه شروع است. [2]

پس مولتی ویتامین بیشتر یک برطرف کننده مانع است تا یک محرک مستقیم چاقی.

چرا مولتی ویتامین بدون کالری کافی نتیجه نمی دهد؟

وزن فقط وقتی بالا می رود که کالری دریافتی از مصرف بیشتر شود. سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) به بزرگسالان کم وزن پیشنهاد می کند روزانه حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ کیلوکالری سالم به غذایشان اضافه کنند، وعده ها را کوچک تر و پرتعدادتر کنند و میان وعده هایی مثل ماست، پنیر، آجیل و شیر را در برنامه بگذارند. تمرین قدرتی یا یوگا هم در این برنامه جا دارد، چون هم عضله می سازد و هم اشتها را بالا می برد. همین منبع تکیه کردن به شیرینی، کیک و نوشابه را برای چاق شدن توصیه نمی کند. [4]

بهترین مولتی ویتامین برای هر گروه سنی

بهترین مولتی ویتامین فرمولی است که برای سن، جنس و شرایط شما ساخته شده و مقدار بیشتر ریزمغذی هایش از نیاز روزانه فراتر نمی رود. به همین دلیل فرمول های مخصوص سالمندان معمولاً آهن کمتر و ویتامین D و B12 بیشتری دارند و فرمول کودکان مقدارهای متناسب با سن را دارد. [1]

کودکان

برای کودکان کم اشتها، شکل های طعم دار مثل قطره، شربت یا پاستیل که مخصوص سنین کودکی فرموله شده اند مناسب ترند. انتخاب دوز و نوع محصول برای کودکان زیر دو سال باید حتماً با تایید پزشک اطفال باشد. پاستیل ویتامین ظاهر خوراکی دارد و اگر محصول آهن داشته باشد، این شباهت خطرناک است. مصرف تصادفی و زیاد مکمل های آهن دار از علل اصلی مسمومیت کشنده در کودکان زیر شش سال است، پس قوطی را دور از دسترس بچه ها نگه دارید و آن را به جای خوراکی به کودک معرفی نکنید. [5]

بزرگسالان

برای بزرگسالان، مولتی ویتامین کاملی که گروه ویتامین B و روی دارد معمولاً گزینه پایه است. آهن را اما باید با جنس و سن خودتان تطبیق دهید. نیاز روزانه زن ۱۹ تا ۵۰ ساله به آهن ۱۸ میلی گرم و نیاز مرد بزرگسال ۸ میلی گرم است، پس خانمی که قاعدگی سنگین دارد از فرمول آهن دار سود می برد ولی آقایان معمولاً به آهن اضافه نیاز ندارند. خستگی و کم انرژی بودن از نشانه های کمبود آهن است و در همین افراد با جبران آهن بهتر می شود. [5]

دوران شیردهی

بدن مادر شیرده به بعضی ریزمغذی ها بیشتر نیاز دارد. مثلاً نیاز روزانه به روی در شیردهی ۱۲ میلی گرم است و برای زن غیرشیرده ۸ میلی گرم. انتخاب مولتی ویتامین مخصوص این دوران باید زیر نظر پزشک و متناسب با شرایط شیردهی باشد. [2]

سالمندان و افراد بالای ۵۰ سال

بعد از ۵۰ سالگی اسید معده کمتر می شود و بدن ویتامین B12 غذا را سخت تر جذب می کند. برای همین توصیه می شود این ویتامین از مکمل یا غذاهای غنی شده تأمین شود و فرمول های مخصوص این سن هم B12 بیشتری دارند. [1]

نحوه مصرف صحیح

بهترین زمان مصرف بیشتر مولتی ویتامین ها همراه یا بلافاصله بعد از غذاست تا ویتامین های محلول در چربی بهتر جذب شوند. مصرف همراه غذا ناراحتی معده را هم کمتر می کند، به خصوص در فرمول های آهن دار که با معده خالی تهوع و دل درد می دهند. اگر لووتیروکسین برای تیروئید یا لوودوپا مصرف می کنید، مولتی ویتامین آهن دار را با فاصله از آن ها بخورید و زمان بندی را با پزشک هماهنگ کنید. [5]

از مصرف همزمان چند نوع مولتی ویتامین برای سریع تر شدن نتیجه خودداری کنید، چون این کار خطر مصرف بیش از حد بعضی ویتامین ها را بالا می برد. در یک مطالعه بزرگ، ۱۰ تا ۱۵ درصد مصرف کنندگان مولتی ویتامین از ویتامین A، آهن و روی بیش از مقدار مجاز دریافت می کردند و این خطر برای کسانی که مکمل های تکی هم می خورند بیشتر است. [1]

نکات ایمنی و عوارض احتمالی

ویتامین های محلول در چربی یعنی A، D، E و K در بدن ذخیره می شوند و مصرف زیادشان، به خصوص A و D، می تواند به مسمومیت برسد. ویتامین A از نوع رتینول در بارداری خطر ناهنجاری جنین را بالا می برد و سیگاری ها باید از فرمول های پر بتاکاروتن دوری کنند، چون در دو کارآزمایی بزرگ خطر سرطان ریه را بیشتر کرده است. کسی که وارفارین مصرف می کند هم پیش از شروع مولتی ویتامین حاوی ویتامین K باید با پزشک صحبت کند. رعایت دوز روی بسته بندی یا دستور پزشک در اینجا شوخی بردار نیست. [1]

ویتامین های محلول در آب مثل گروه B و ویتامین C معمولاً اگر زیاد مصرف شوند دفع می شوند، ولی همین هم دلیل نمی شود که بی حساب مصرفشان کنید. ویتامین B6 مثال خوبی است. مصرف مقدار زیاد آن به مدت یک سال یا بیشتر می تواند آسیب عصبی شدید بدهد و کنترل حرکت اندام ها را مختل کند. سقف مجاز آن در آمریکا ۱۰۰ میلی گرم در روز است و سازمان ایمنی غذای اروپا در سال ۲۰۲۳ این سقف را برای بزرگسالان ۱۲ میلی گرم تعیین کرد. [6]

کی باید سراغ پزشک بروید

اگر کم اشتهایی طولانی یا کاهش وزن ناخواسته دارید، پیش از شروع هر مکملی بهتر است علت زمینه ای مثل مشکلات گوارشی یا تیروئید با آزمایش خون بررسی شود. NHS سه موقعیت را دلیل مراجعه به پزشک می داند، کم شدن ناگهانی وزن، کاهش وزن بدون اینکه غذا یا ورزش تان تغییر کرده باشد و استفاده از کنترل غذا برای کنار آمدن با احساسات. مولتی ویتامین می تواند کمک کند، اما جای تشخیص علت اصلی را نمی گیرد. [4]

سوالات متداول

مولتی ویتامین جوشان هم چاق کننده است

اثر آن مشابه سایر شکل های مولتی ویتامین است و تفاوت اصلی در روش مصرف و سرعت جذب است. نکته ای که کمتر گفته می شود این است که قرص های جوشان برای تولید گاز معمولاً نمک سدیم دارند. در یک مطالعه بزرگ بریتانیایی که در مجله BMJ منتشر شد، مصرف طولانی داروهای جوشان و محلول حاوی سدیم با خطر بیشتر سکته مغزی و فشار خون همراه بود. اگر فشار خون دارید یا باید نمک را محدود کنید، شکل قرص یا کپسول را انتخاب کنید. [7]

مصرف مولتی ویتامین چند وقته جواب می دهد

زمانش به عمق کمبود و کالری روزانه شما بستگی دارد. معمولاً برای دیدن نتیجه محسوس به چند هفته مصرف منظم همراه با تغذیه مناسب نیاز است. اگر دو سه ماه با تغذیه کافی مصرف کردید و تغییری در اشتها یا وزن ندیدید، به جای عوض کردن پشت سر هم مکمل ها، علت را با پزشک و آزمایش بررسی کنید.

آیا مولتی ویتامین را می توان با سایر قرص های چاقی مصرف کرد

در بیشتر موارد بله ، اما برای پرهیز از مصرف مضاعف بعضی ویتامین ها بهتر است ترکیب مکمل ها را با داروساز هماهنگ کنید.

اگر این تصویر برایتان روشن شد ، قدم بعدی دیدن سایر گزینه های بخش قرص چاقی همین سایت و انتخاب ترکیبی است که با شرایط خودتان جور دربیاید.

منابع

1. NIH Office of Dietary Supplements 2024 – Multivitamin/mineral Supplements, Health Professional Fact Sheet
2. NIH Office of Dietary Supplements 2026 – Zinc, Health Professional Fact Sheet
3. Birmingham CL et al. 2006 – How Does Zinc Supplementation Benefit Anorexia Nervosa, Eating and Weight Disorders
4. NHS 2023 – Healthy Ways to Gain Weight
5. NIH Office of Dietary Supplements 2023 – Iron, Fact Sheet for Consumers
6. NIH Office of Dietary Supplements 2023 – Vitamin B6, Fact Sheet for Consumers
7. George J et al. 2013 – Sodium-Containing Effervescent Drugs and Cardiovascular Events, BMJ

بازبینی علمی محتوا:

این مطلب توسط تیم محتوای فرازطب با استناد به منابع معتبر علمی و پزشکی که در متن به آن ها لینک داده شده بازبینی و بروزرسانی شده است.

آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵