مصرف قرص چاقی در دوران بارداری و شیردهی مجاز است؟

مصرف قرص چاقی در دوران بارداری و شیردهی مجاز نیست. هیچ قرص چاقی برای این دو دوره تأیید نشده و بخشی از ترکیبات این محصولات می تواند از جفت عبور کند یا به شیر مادر برسد. افزایش وزن در دوران بارداری و شیردهی بخش طبیعی و لازم رشد جنین است و ترس از تولد نوزاد کم وزن یا زایمان زودرس گاهی مادر را به سمت روش های میانبر می برد. مضرات احتمالی و خطرات بالقوه این میانبر برای جنین و نوزاد اما از سودی که وعده می دهد بیشتر است و توصیه های پزشکی در این باره روشن است. به همین دلیل فرازطب برای بارداری و شیردهی هیچ قرص چاقی پیشنهاد نمی کند.

اهمیت مدیریت وزن در دوران بارداری و شیردهی

مقدار مناسب افزایش وزن در بارداری عدد ثابتی نیست و به شاخص توده بدنی یا BMI شما پیش از بارداری بستگی دارد. مراکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا بر پایه توصیه انستیتو پزشکی این بازه ها را برای بارداری تک قلو اعلام کرده است.

در بارداری دوقلو این بازه ها بالاتر است و برای مادری با وزن طبیعی به حدود ۱۷ تا ۲۵ کیلوگرم می رسد. این جدول ابزار مقایسه است، نه تشخیص. اگر وزن شما از بازه خودتان عقب ماند یا جلو زد، پزشک با در نظر گرفتن رشد جنین می گوید که این فاصله نگران کننده هست یا نه. [1]

هر دو طرف این بازه پیامد دارد. در یک مرور سیستماتیک روی بیش از یک میلیون بارداری، ۲۳ درصد مادران کمتر و ۴۷ درصد بیشتر از حد توصیه شده وزن گرفته بودند. وزن گیری ناکافی با احتمال بیشتر تولد زودرس و نوزاد کوچک تر از سن بارداری همراه بود و وزن گیری زیاد با سزارین بیشتر و نوزاد درشت. [2]

افزایش وزن بیش از اندازه با دیابت بارداری، پره اکلامپسی، فشار خون بالا، احتیاج به سزارین و افزایش خطر چاقی در کودک در آینده هم مرتبط دانسته می شود. در دوران شیردهی، بدن برای ساختن شیر انرژی و ریزمغذی بیشتری می خواهد. پس مدیریت وزن در این دوره حساس یعنی تأمین شیر کافی و مغذی برای نوزاد و حفظ سلامت مادر، نه رساندن وزن به یک عدد خاص در کوتاه ترین زمان.

انواع و عملکرد قرص های چاقی

قرص های چاق کننده با اسم ها و ترکیبات مختلفی در بازار پیدا می شوند و معمولا ادعا می کنند با بالا بردن اشتها، افزایش توده عضلانی یا بهتر کردن جذب مواد مغذی وزن را زیاد می کنند. برای یک خانم باردار یا شیرده، سؤال اصلی این است که هر کدام از این ترکیبات در بدن جنین یا نوزاد چه می کند.

• ویتامین ها و مواد معدنی. بعضی محصولات دوز بالایی از ویتامین های گروه B و مواد معدنی دارند و ادعا می کنند با بهبود سوخت و ساز بدن وزن را بالا می برند. حساس ترین مورد ویتامین A از نوع رتینول است که در کبد ذخیره می شود. دفتر مکمل های غذایی موسسه ملی سلامت آمریکا هشدار می دهد مصرف بیش از ۳۰۰۰ میکروگرم در روز در بارداری می تواند به ناهنجاری چشم، جمجمه، ریه و قلب جنین منجر شود و این سقف را برای زنان شیرده هم توصیه می کند. [3]
• گیاهان دارویی. شنبلیله، مریم گلی و جینسینگ در فرمول خیلی از این قرص ها دیده می شوند و بعضی روی اشتها یا هضم غذا اثر می گذارند. طبیعی بودن منشأ یک گیاه چیزی درباره اثرش بر جنین نمی گوید. مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه آمریکا درباره جینسینگ آسیایی می نویسد بعضی مطالعات مصرف خوراکی آن را در بارداری ناایمن نشان داده اند و درباره ایمنی اش در شیردهی هم اطلاعات کمی وجود دارد. [4]
• استروئیدهای آنابولیک. بعضی قرص های چاقی غیرمجاز و تقلبی ممکن است استروئید آنابولیک یا کورتون داشته باشند. این ترکیبات هورمونی بدون تجویز و نظارت پزشک متخصص می توانند عوارض جدی و جبران ناپذیر به دنبال داشته باشند و در بارداری خطرشان به جنین هم می رسد.
• داروهای محرک اشتها. سیپروهپتادین یک آنتی هیستامین نسخه ای است که ماده اصلی بعضی شربت ها و قرص های چاق کننده وارداتی است. سازمان غذا و داروی آمریکا درباره یکی از این محصولات هشدار داده که سیپروهپتادین می تواند خواب آلودگی، اختلال تمرکز، سرگیجه و افت فشار خون ایجاد کند. مصرف این داروها بدون نظارت پزشکی و به عنوان قرص چاقی عمومی ممنوع است. [5]
• سایر ترکیبات ناشناخته یا غیرمجاز. محصولاتی که از بازار سیاه یا بدون مجوز بهداشت عرضه می شوند ممکن است آلاینده یا داروی اعلام نشده داشته باشند. برای چنین محصولی حتی پزشک هم نمی تواند خطر را برای جنین برآورد کند، چون نمی داند با چه ماده ای سر و کار دارد.

چرا مصرف قرص چاقی در دوران بارداری و شیردهی ممنوع است

مصرف قرص چاقی در دوران بارداری و شیردهی به چند دلیل پزشکی و اخلاقی خطرناک است و نباید انجام شود. این دلایل را در سه گروه می شود دید، خطر برای جنین، خطر برای نوزاد شیرخوار و خطر برای خود مادر.

خطرات برای جنین

بسیاری از ترکیبات موجود در کپسول های چاقی، به ویژه محصولاتی که بدون نظارت ساخته می شوند، ممکن است اثر تراتوژنیک داشته باشند، یعنی بتوانند در جنین در حال رشد ناهنجاری مادرزادی ایجاد کنند. اندام های اصلی جنین در سه ماهه اول شکل می گیرند و خیلی از مادران در هفته های اول هنوز از بارداری خود خبر ندارند. همین فاصله است که مصرف خودسرانه مکمل در سنین باروری را پرخطر می کند.

حتی ترکیبی که ناهنجاری ایجاد نکند ممکن است رشد طبیعی جنین را مختل کند. نتیجه می تواند محدودیت رشد داخل رحمی (IUGR)، کاهش وزن نوزاد در زمان تولد یا اختلال در تکامل دستگاه های مختلف بدن او باشد. این همان پیامدی است که مادر با خوردن قرص می خواست از آن جلوگیری کند.

به دلایل اخلاقی، آزمایش کنترل شده قرص های چاقی روی زنان باردار و شیرده انجام نمی شود. نبود گزارش عارضه برای این محصولات به معنی ایمن بودن آن ها نیست، فقط نشان می دهد کسی ایمنی آن ها را در این گروه بررسی نکرده است.

خطرات برای نوزاد در دوران شیردهی

بسیاری از داروها و ترکیبات شیمیایی از خون مادر وارد شیر می شوند. کبد و کلیه نوزاد هنوز نابالغ است و این مواد را به سرعت بزرگسالان پاکسازی نمی کند. پس مقداری که برای مادر بی اثر به نظر می رسد، در بدن نوزاد می تواند به خواب آلودگی، عوارض نامطلوب یا آسیب اندام های حیاتی برسد.

مشکل دیگری هم هست که کمتر به آن توجه می شود. پایگاه داده داروها و شیردهی کتابخانه ملی پزشکی آمریکا یا LactMed توصیه می کند سیپروهپتادین، همان آنتی هیستامین اشتها آوری که در بعضی محصولات چاق کننده وجود دارد، در شیردهی مصرف نشود. این دارو می تواند سطح پرولاکتین را پایین بیاورد و در شیردهی اختلال ایجاد کند، به خصوص در هفته هایی که شیر هنوز کامل برقرار نشده است. یعنی قرصی که برای چاق شدن مادر خریده شده، ممکن است شیر نوزاد را کم کند. [6]

مریم گلی هم وضع مشابهی دارد. در طب سنتی از این گیاه برای کم کردن شیر و کمک به از شیر گرفتن نوزاد استفاده شده و LactMed هم به این کاربرد اشاره کرده، هرچند مطالعه علمی دقیقی درباره میزان اثرش پیدا نشده است. وجود مریم گلی در فرمول قرصی که مادر شیرده مصرف می کند خلاف چیزی است که او لازم دارد. [7]

فرض کنید مادری چهار ماه بعد از زایمان، در حالی که نوزادش را فقط با شیر خودش تغذیه می کند، از لاغر شدن صورت و دست هایش ناراضی است و یک کپسول اشتها آور از اینترنت می خرد. چند روز بعد هم خودش خواب آلود است و هم احساس می کند سینه ها مثل قبل پر نمی شوند. این ترکیب علائم می تواند با اثر یک آنتی هیستامین پنهان در فرمول جور دربیاید. در چنین موقعیتی کار درست قطع مصرف و تماس با پزشک یا مشاور شیردهی است، نه بیشتر کردن دوز.

خطرات برای مادر

همان طور که اشاره شد، بسیاری از قرص های چاقی ترکیبات ناشناخته، دوز بالای ویتامین ها یا گیاهانی دارند که اثرشان در بارداری و شیردهی روشن نیست. سازمان غذا و داروی آمریکا در هشدار خود درباره محصولات حاوی سیپروهپتادین یادآوری کرده که اثر این دارو با الکل، داروهای خواب آور، آرام بخش و ضد اضطراب تشدید می شود. مشکلات کبدی و کلیوی، اختلالات هورمونی، مشکلات گوارشی و واکنش های آلرژیک هم از عوارضی است که مصرف خودسرانه این محصولات می تواند به دنبال داشته باشد. [5]

زنان باردار و شیرده اغلب داروهای دیگری هم مصرف می کنند، مثل آهن، اسید فولیک، داروی تیروئید یا داروی کنترل قند و فشار خون. کپسول های چاقی می توانند با این داروها تداخل داشته باشند، اثربخشی آن ها را کم کنند یا عوارض جانبی ناخواسته ایجاد کنند.

اگر قرصی وزن را بالا ببرد، این افزایش لزوما از جنس عضله یا وزن گیری سالم نیست. کورتون ها با احتباس آب و تجمع چربی ناسالم وزن را بالا می برند و همین می تواند به عوارض مرتبط با چاقی از جمله دیابت بارداری، فشار خون بالا و مشکلات مفصلی دامن بزند.

مصرف خودسرانه این قرص ها علت اصلی وزن نگرفتن را هم پنهان می کند. استفراغ شدید بارداری، پرکاری تیروئید و کم خونی از مشکلاتی هستند که باید تشخیص داده و درمان شوند، نه اینکه با قرص پوشانده شوند. گاهی هم نگرانی مداوم درباره وزن و شکل بدن ریشه روانشناختی دارد و صحبت با پزشک یا روانشناس از هر مکملی مفیدتر است.

راهکارهای سالم و ایمن برای مدیریت وزن در دوران بارداری و شیردهی

به جای روی آوردن به قرص چاق کننده، زنان باردار و شیرده با این راهکارها نتیجه مطمئن تری می گیرند.

تغذیه سالم و متعادل

در سه ماهه اول بارداری معمولا کالری اضافه لازم نیست. در سه ماهه دوم حدود ۳۴۰ و در سه ماهه سوم حدود ۴۵۰ کیلوکالری در روز به نیاز بدن اضافه می شود. باور قدیمی “غذا خوردن برای دو نفر” درست نیست و این مقدار تقریبا با یک لیوان شیر کم چرب، دو عدد خرما و چهار پنج مغز گردو پر می شود. پایه رژیم غذایی هم غلات کامل، سبزیجات، میوه ها، پروتئین های کم چرب مثل مرغ، ماهی و حبوبات و چربی های سالم مثل روغن زیتون، آجیل و آووکادو است. بهتر است این برنامه زیر نظر پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم شود. [1]

در دوران شیردهی، مرکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا برای مادری که تغذیه خوبی دارد حدود ۳۳۰ تا ۴۰۰ کیلوکالری اضافه در روز نسبت به پیش از بارداری توصیه می کند. نیاز به ید، کولین و ویتامین های B12، A و D هم در این دوره بالا می رود. آبرسانی کافی و انتخاب غذاهای مغذی مثل لبنیات، تخم مرغ، گوشت و ماهی کم جیوه برای تولید شیر کافی و باکیفیت اهمیت دارد. [8]

فعالیت بدنی منظم و ایمن

برای بیشتر خانم های باردار که محدودیت پزشکی ندارند، رسیدن به دست کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته توصیه شده است، مثل پیاده روی تند، و می شود آن را به وعده های کوتاه روزانه تقسیم کرد. شنا، یوگای بارداری و تمرینات کششی هم گزینه های مناسبی هستند و با حفظ وزن سالم، بهتر شدن خلق و خو و آمادگی برای زایمان همراه اند. بعد از بهبودی کامل از زایمان و در دوران شیردهی هم با تأیید پزشک می توان فعالیت بدنی را به تدریج از سر گرفت. [1]

مشاوره با پزشک و متخصص تغذیه

بهترین مسیر برای مدیریت وزن در دوران بارداری و شیردهی، مشورت با متخصص زنان و زایمان یا یک متخصص تغذیه مجرب است. پیش از ویزیت وزن هفتگی خود را یادداشت کنید و بسته هر مکمل یا قرصی را که مصرف می کنید همراه ببرید تا پزشک ترکیبات را ببیند. با این اطلاعات و بررسی وضعیت جسمانی شما، یک برنامه غذایی و ورزشی شخصی سازی شده و ایمن طراحی می شود.

مدیریت استرس و خواب کافی

استرس طولانی و کم خوابی روی هورمون های تنظیم کننده اشتها و متابولیسم اثر می گذارند و در ماه های آخر بارداری و هفته های اول بعد از زایمان هر دو رایج اند. کمک گرفتن از همسر و خانواده برای چند ساعت خواب پیوسته و استفاده از تکنیک های ساده مدیریت استرس برای حفظ سلامت عمومی و مدیریت وزن مفید است.

بعد از پایان شیردهی چه گزینه هایی دارید

مصرف کپسول های چاقی در دوران بارداری و شیردهی پیشنهاد نمی شود، چون خطرهای جدی و گاهی جبران ناپذیر برای سلامت مادر و جنین به دنبال دارد. افزایش وزن در این دوران فرایندی طبیعی و ضروری است و باید زیر نظر پزشک کنترل و مدیریت شود، نه با روش های میانبر غیرمجاز و خطرناک.

بعد از پایان شیردهی شرایط فرق می کند. اگر بعد از گرفتن نوزاد از شیر همچنان کم وزن ماندید و پزشک علت هایی مثل کم خونی یا مشکلات تیروئید را بررسی کرد، مکمل افزایش وزن در کنار برنامه غذایی گزینه ای قابل بررسی است. در این مرحله فهرست ترکیبات را روی برچسب ببینید و محصولی را انتخاب کنید که همه مواد آن مشخص اعلام شده باشد. کارشناسان سایت فرازطب از طریق شماره های درج شده در سایت به سوالات شما پاسخ می دهند و بر اساس شرایطتان گزینه های مناسب را معرفی می کنند.

پرسش های رایج درباره قرص چاقی در بارداری و شیردهی

اثر قرص چاقی بر شیر مادر

ممکن است اثر منفی داشته باشد. بعضی ترکیبات این محصولات مثل سیپروهپتادین و مریم گلی با کاهش شیر ارتباط دارند و بخشی از مواد دیگر هم از راه شیر به نوزاد می رسد.

مولتی ویتامین بارداری و افزایش وزن

مولتی ویتامین های مخصوص بارداری کالری قابل توجهی ندارند و نباید از آن ها انتظار وزن گیری داشت. کارشان پر کردن کمبود ریزمغذی هایی مثل اسید فولیک، آهن و ید است و مصرفشان طبق نظر پزشک ادامه پیدا می کند.

اگر پیش از فهمیدن بارداری قرص چاقی خورده باشم

مصرف را همان روز قطع کنید و بسته یا عکس برچسب محصول را برای پزشک ببرید. ارزیابی خطر به نوع ترکیبات، دوز و هفته بارداری بستگی دارد و پزشک بر همین اساس تصمیم می گیرد که بررسی بیشتری مثل سونوگرافی لازم است یا نه. پیش از این ارزیابی تصمیم عجولانه نگیرید.

وزن نگرفتن در سه ماهه اول بارداری

در سه ماهه اول نیاز به کالری اضافه نیست و تهوع صبحگاهی هم اشتها را کم می کند، پس تغییر کم وزن در این هفته ها معمولا جای نگرانی ندارد. اگر استفراغ مکرر دارید، مایعات در معده تان نمی ماند یا وزنتان پشت سر هم کم می شود، همان روز با پزشک تماس بگیرید.

منابع

1. CDC 2024 – Weight Gain During Pregnancy, Centers for Disease Control and Prevention
2. Goldstein RF et al. 2017 – Association of Gestational Weight Gain With Maternal and Infant Outcomes, JAMA
3. NIH ODS 2025 – Vitamin A and Carotenoids Fact Sheet for Health Professionals, NIH Office of Dietary Supplements
4. NCCIH – Asian Ginseng, National Center for Complementary and Integrative Health
5. FDA 2023 – Apetamin, An Illegally Imported Weight Gain Product, U.S. Food and Drug Administration
6. LactMed – Cyproheptadine, Drugs and Lactation Database, U.S. National Library of Medicine
7. LactMed – Sage, Drugs and Lactation Database, U.S. National Library of Medicine
8. CDC 2026 – Maternal Diet and Breastfeeding, Centers for Disease Control and Prevention

بازبینی علمی محتوا:

این مطلب توسط تیم محتوای فرازطب با استناد به منابع معتبر علمی و پزشکی که در متن به آن ها لینک داده شده بازبینی و بروزرسانی شده است.

آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵