آیا مصرف قرص لاغری در دوران قاعدگی مجاز است؟

برای بیشتر زنان سالم، قاعدگی به تنهایی دلیلی برای قطع قرص لاغری نیست و در راهنماهای پزشکی هم جزو موارد منع مصرف داروها یا مکمل های لاغری ذکر نشده است. چیزی که در این چند روز اهمیت پیدا می کند نوع قرص است. قرص های محرک دار ممکن است بدخوابی و بی قراری روزهای قبل از پریود را بیشتر کنند و قرص های ادرارآور در روزهای خونریزی سنگین می توانند ضعف و سرگیجه بیاورند. عدد ترازو هم در این روزها به خاطر آب بدن بالا می رود، نه چربی. اگر به دنبال کاهش وزن هستید و قرص لاغری مصرف می کنید، با چند تنظیم ساده می توانید برنامه تان را در این روزها هم ادامه دهید. اگر درباره محصول خودتان تردید دارید، مشاوران فرازطب می توانند ترکیبات آن را با شما مرور کنند.

مکانیزم عمل قرص های لاغری

قرص های لاغری انواع متعددی دارند که هر یک با مکانیزم های متفاوتی عمل می کنند. شناخت این مکانیزم ها به منظور درک عوارض احتمالی آن ها ضروری است که این مکانیزم ها عبارت اند از:

• کاهش اشتها: بعضی از قرص ها با تاثیر بر سیستم عصبی مرکزی، باعث افزایش احساس سیری شده و اشتها را کاهش می دهند. این دسته می توانند بر خلق و خو و سطح انرژی نیز تاثیرگذار باشند.
• افزایش متابولیسم: دسته ای دیگر با تحریک متابولیسم بدن، باعث افزایش کالری سوزی می شوند. به طور معمول این قرص ها دارای محرک هایی از جمله کافئین یا عصاره های گیاهی خاص می باشند که می توانند ضربان قلب و فشار خون را افزایش دهند.
• جذب کمتر چربی/کربوهیدرات: برخی قرص ها با مهار آنزیم های گوارشی، مانع جذب کامل چربی یا کربوهیدرات از روده می شوند. این امر می تواند باعث مشکلات گوارشی مثل اسهال، نفخ و دفع چربی شود.
• دفع آب بدن (دیورتیک ها): بعضی محصولات نیز با افزایش دفع ادرار، سبب کاهش وزن اولیه شده که عمدتاً به علت از دست دادن آب بدن است و نه چربی. این نوع قرص ها می توانند باعث عدم تعادل الکترولیت ها شوند.

تغییرات هورمونی و فیزیولوژیکی دوران قاعدگی

سطح استروژن و پروژسترون در طول سیکل قاعدگی مدام تغییر می کند. هر دو هورمون در روزهای آخر فاز لوتئال افت می کنند و در روزهای اول خونریزی در پایین ترین سطح خود هستند. علائم سندرم قبل از قاعدگی هم بیشتر در همین روزهای افت ظاهر می شود و این تغییرات می توانند تاثیرات وسیعی بر بدن بگذارند:

آیا مصرف قرص لاغری در دوران قاعدگی مجاز است؟

برای بیشتر زنان سالم پاسخ مثبت است و لازم نیست دوره مصرف قرص لاغری را در روزهای قاعدگی قطع کنید. ولی بسته به نوع قرص و شدت علائم شما، چند عارضه در این روزها بیشتر به چشم می آید که بهتر است آن ها را بشناسید:

تشدید عوارض جانبی قرص لاغری

از جمله عوارض جانبی قرص لاغری که در دوران قاعدگی تشدید می شوند عبارت اند از:

• اختلالات گوارشی: قرص هایی که جذب کربوهیدرات یا چربی را مهار می کنند، می توانند مشکلات گوارشی مثل اسهال و نفخ را که ممکن است در دوران قاعدگی به علت تغییرات هورمونی تشدید شده باشند، بدتر کنند.
• مشکلات خواب و اضطراب: قرص های محرک زا می توانند خواب را مختل کنند و اضطراب را بالا ببرند و بسیاری از زنان در روزهای قبل از قاعدگی هم بدخوابی و نوسان خلق را تجربه می کنند. در یک مطالعه بزرگ روی پرستاران آمریکایی، مصرف کافئین با بروز PMS ارتباطی نداشت. یعنی کافئین احتمالا باعث PMS نمی شود، ولی اگر در این روزها بدخواب هستید، اثر محرک قرص می تواند همین بدخوابی را بیشتر کند. توضیح کامل تر را در مطلب آیا قرص های لاغری باعث اضطراب و بی خوابی می شوند آورده ایم. [2]
• افزایش ضربان قلب و فشار خون: قرص های محرک ضربان قلب و فشار خون را بالا می برند. برای فرد سالم این تغییر معمولا مشکلی ایجاد نمی کند، ولی اگر در روزهای پریود دچار ضعف، سرگیجه یا تپش قلب می شوید، در این روزها دوز را بالا نبرید و نوشیدنی های کافئین دار دیگر را کم کنید.

تداخل با داروهای دیگر

بعضی از زنان در دوران قاعدگی برای کنترل درد از مسکن هایی مثل ایبوپروفن یا مفنامیک اسید استفاده می کنند. این مسکن ها با کافئین تداخل شناخته شده مهمی ندارند، ولی دو تداخل دیگر ارزش دانستن دارد. اگر داروی اورلیستات مصرف می کنید و دچار اسهال شدید شدید، اثر قرص ضد بارداری خوراکی ممکن است کم شود و تا برطرف شدن اسهال باید از یک روش پیشگیری کمکی هم استفاده کنید. مصرف مسکن های ضد التهاب همراه با قرص های ادرارآور هم، در روزهایی که آب کافی نمی نوشید، به کلیه ها فشار می آورد. [3]

عدم تعادل الکترولیت ها

قرص های دیورتیک می توانند سبب از دست دادن بیش از اندازه مایعات و الکترولیت های مهم و حیاتی بدن شوند. در دوران قاعدگی که بدن ممکن است درگیر احتباس آب باشد، تلاش جهت دفع بیشتر مایعات به این روش می تواند تعادل بدن را بر هم زده و باعث ضعف، سرگیجه و حتی مشکلات قلبی شود. پزشکان برای نفخ شدید PMS گاهی داروی ادرارآور تجویز می کنند، ولی فقط وقتی کم کردن نمک و ورزش کافی نبوده و با دوز مشخص. ادرارآورهای گیاهی داخل قرص های لاغری چنین دوز و نظارتی ندارند. [4]

تأثیر بر چرخه قاعدگی

شواهد مستقیمی نشان نمی دهد که خود قرص های لاغری نظم قاعدگی را به هم بزنند. ولی کمبود شدید انرژی، کاهش وزن سریع، ورزش زیاد و استرس می توانند باعث قطع قاعدگی از نوع آمنوره عملکردی هیپوتالاموسی شوند. در این حالت مغز ترشح هورمون های محرک تخمدان را کم می کند و در صورت ادامه، کاهش تراکم استخوان و ناباروری به دنبال دارد. اگر قرصی اشتهایتان را آن قدر کور کرده که وعده ها را حذف می کنید و پریودتان عقب افتاده یا قطع شده، این یک علامت هشدار است. پریود عقب افتاده می تواند نشانه بارداری هم باشد و چون بیشتر قرص های لاغری در بارداری منع مصرف دارند، پیش از ادامه مصرف یک تست بارداری بدهید. [5]

سوءتفاهم در مورد کاهش وزن واقعی

افزایش وزن در دوران قاعدگی عمدتاً به علت احتباس آب است. مصرف قرص های لاغری در این زمان ممکن است موجب شود شخص به اشتباه فکر کند که در حال کاهش چربی است، در صورتی که صرفاً آب بدن خود را از دست داده است. عکس این هم اتفاق می افتد و کسی که روز اول پریود خودش را وزن می کند، ممکن است فکر کند قرص اثری نداشته است. برای قضاوت درست، وزن خود را هر ماه در یک زمان ثابت از چرخه بسنجید، مثلا یک هفته بعد از پایان پریود که احتباس آب در کمترین حد است. [1]

توصیه های پزشکی و جایگزین های سالم تر

قاعدگی یک دوره طبیعی است و برنامه کاهش وزن در این روزها لازم نیست متوقف شود. با این حال چند تنظیم کوچک کمک می کند هم علائم پریود کمتر شود و هم برنامه تان بدون وقفه ادامه پیدا کند:

• رژیم غذایی متعادل: تمرکز بر مصرف میوه ها، غلات کامل، سبزیجات و پروتئین های کم چرب. کم کردن نمک به کنترل نفخ کمک می کند و غذاهای سرشار از کلسیم هم ممکن است علائم PMS را کمتر کنند. اگر کافئین در این روزها شما را بی قرار می کند، مقدارش را کم کنید. [4]
• آهن کافی: زنان ۱۹ تا ۵۰ ساله روزانه ۱۸ میلی گرم آهن نیاز دارند، یعنی بیش از دو برابر مردان هم سن خود و زنان با پریود سنگین بیشتر در معرض کمبود آهن هستند. وقتی قرص لاغری اشتها را کم می کند، گوشت قرمز کم چرب، مرغ، ماهی، عدس و سبزی های برگ دار را از برنامه حذف نکنید. [6]
• مصرف کافی آب: نوشیدن آب کافی، به ویژه اگر قرص لاغری محرک یا ادرارآور مصرف می کنید، جلوی کم آبی، سردرد و سرگیجه را می گیرد و به عملکرد گوارشی هم کمک می کند.
• ورزش منظم: فعالیت بدنی کم تا متوسط می تواند به بهبود خلق و خو، کاهش درد و افزایش سطح انرژی کمک زیادی کند. پیاده روی، یوگا یا شنا گزینه های مناسبی هستند.
• مدیریت استرس: تکنیک های آرامش بخش مثل مدیتیشن، تنفس عمیق و یوگا می توانند در کاهش اضطراب و تحریک پذیری دوران قاعدگی مفید و مؤثر باشند.
• خواب کافی: اطمینان از داشتن ۷-۹ ساعت خواب شبانه می تواند به تنظیم هورمون ها و کاهش خستگی کمک زیادی کند.
• مشاوره با پزشک یا متخصص تغذیه: برای برنامه ریزی یک رژیم غذایی سالم و برنامه ورزشی مناسب و همچنین کنترل و مدیریت علائم شدید PMS، حتماً با یک متخصص مشورت نمایید.

چه زمانی باید در روزهای پریود مصرف قرص لاغری را کنار بگذارید؟

در این شرایط قرص را کنار بگذارید و با پزشک مشورت کنید.

• خونریزی آن قدر زیاد است که چند ساعت پشت سر هم هر ساعت یک یا چند نوار بهداشتی را خیس می کند.
• خونریزی بیش از ۷ روز طول کشیده است.
• ضعف شدید، سرگیجه، تنگی نفس یا تپش قلب دارید.
• پریودتان عقب افتاده یا چند ماه است قطع شده است.
• با قرص های مهار کننده جذب چربی دچار اسهال شدید شده اید.

خونریزی سنگین قاعدگی در صورت ادامه می تواند به کم خونی برسد. در این حالت قرصی که اشتها را کم یا آب بدن را دفع می کند، ضعف و سرگیجه را بیشتر می کند. [7]

ملاحظات خاص برای گروه های حساس و شرایط پزشکی

بحث مصرف کپسول های لاغری در دوران قاعدگی، برای بعضی از گروه های خاص و اشخاصی که از قبل با شرایط پزشکی خاصی درگیر هستند، اهمیت بسیار زیادی پیدا می کند. این افراد باید حتی بیشتر از سایر افراد در رابطه با مصرف هرگونه مکمل یا داروی لاغری احتیاط نمایند. از جمله ملاحظات خاص برای گروه های حساس و شرایط پزشکی شامل موارد زیر می شود:

افراد دارای اختلالات هورمونی

زنانی که از سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)، اختلالات تیروئید یا سایر بیماری های هورمونی رنج می برند، قبل از مصرف هرگونه قرص لاغری باید حتماً با پزشک متخصص مشورت کنند.

در این بیماری ها علائمی مثل بی نظمی پریود، تپش قلب یا تغییر وزن ممکن است از خود بیماری باشد و با عارضه قرص اشتباه گرفته شود. برای مثال در پرکاری تیروئید، قرص های محرک تپش قلب و بی قراری را بیشتر می کنند. در PCOS هم کاهش وزن به نظم قاعدگی کمک می کند، ولی برنامه آن باید با پزشک هماهنگ شود، به خصوص اگر داروهایی مثل متفورمین یا قرص های هورمونی مصرف می کنید.

افراد دارای بیماری های قلبی-عروقی

قرص های لاغری محرک زا که سبب افزایش ضربان قلب و فشار خون می شوند، برای اشخاص مبتلا به بیماری های قلبی-عروقی (همچون فشار خون بالا، آریتمی یا نارسایی قلبی) بسیار خطرناک می باشند. این افراد باید پیش از مصرف هر قرص لاغری با پزشک مشورت کنند. اگر در روزهای قاعدگی به خاطر خونریزی دچار ضعف یا سرگیجه می شوند، در این روزها از قرص های محرک دار و ادرارآور پرهیز کنند.

افراد دارای مشکلات گوارشی مزمن

چنانچه از سندرم روده تحریک پذیر (IBS)، بیماری کرون، کولیت اولسراتیو یا دیگر مشکلات گوارشی مزمن رنج می برید، مصرف قرص های لاغری که بر جذب مواد غذایی تاثیر می گذارند یا سبب اسهال و نفخ می شوند، می تواند علائم شما را به شدت بدتر نماید. دوران قاعدگی نیز خود می تواند منجر به تشدید مشکلات گوارشی در بعضی اشخاص شود.

افرادی که داروهای خاص مصرف می کنند

تداخلات دارویی یکی از مهم ترین نگرانی ها محسوب می شود. چنانچه داروهای خاصی جهت کنترل قند خون، بیماری های قلبی، فشار خون، افسردگی و یا هر بیماری دیگری مصرف می کنید، لازم است که پیش از مصرف هرگونه قرص لاغری، لیست کامل داروهای خود را به پزشک خود اطلاع دهید. حتی مکمل های گیاهی نیز می توانند با داروها تداخل داشته و عوارض جانبی خطرناکی ایجاد نمایند.

قرص لاغری را در روزهای پریود چطور ادامه دهیم؟

مصرف قرص لاغری در دوران قاعدگی برای بیشتر زنان سالم ممنوع نیست، ولی این روزها زمان مناسبی برای بالا بردن دوز، شروع یک محصول محرک دار تازه یا قضاوت درباره نتیجه با ترازو نیست. اگر محصولی را بدون عارضه مصرف می کرده اید، طبق برنامه ادامه دهید. قرص محرک دار را صبح بخورید، آب و آهن کافی دریافت کنید و وزن را یک هفته بعد از پایان پریود بسنجید.

اگر بیماری زمینه ای دارید، دارو مصرف می کنید یا پریودتان سنگین یا نامنظم است، پیش از مصرف هر قرص لاغری با پزشک یا متخصص زنان مشورت کنید. برای انتخاب محصولی که با شرایط شما سازگارتر باشد، مثلا یک محصول بدون محرک برای کسی که در روزهای قبل از پریود بدخواب می شود، می توانید با مشاوران ما در ارتباط باشید.

منابع

1. White CP et al. 2011 – Fluid retention over the menstrual cycle: 1-year prospective data, Obstetrics and Gynecology International
2. Purdue-Smithe AC et al. 2016 – A prospective study of caffeine and coffee intake and premenstrual syndrome, American Journal of Clinical Nutrition
3. Xenical 120 mg – Summary of Product Characteristics, electronic medicines compendium (UK)
4. Mayo Clinic Staff – Premenstrual syndrome: diagnosis and treatment, Mayo Clinic
5. Gordon CM et al. 2017 – Functional hypothalamic amenorrhea: Endocrine Society clinical practice guideline, Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism
6. NIH Office of Dietary Supplements – Iron: Fact Sheet for Consumers, NIH
7. Centers for Disease Control and Prevention – About Heavy Menstrual Bleeding, CDC

بازبینی علمی محتوا:

این مطلب توسط تیم محتوای فرازطب با استناد به منابع معتبر علمی و پزشکی که در متن به آن ها لینک داده شده بازبینی و بروزرسانی شده است.

آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵