آیا قرص های لاغری باعث کاهش عضله می شوند؟

قرص های لاغری به طور مستقیم عضله را تخریب نمی کنند، اما می توانند شرایطی بسازند که بدن همراه با چربی بخشی از توده عضلانی را هم از دست بدهد. این قرص ها بیشتر با سه سازوکار کار می کنند، افزایش متابولیسم، سرکوب اشتها و جلوگیری از جذب چربی. هر کدام از این ها اگر بدون برنامه غذایی و ورزشی درست به کار برود، کاهش وزن را از چربی به سمت عضله و آب می کشاند. با چند کار مشخص می شود این سهم را کوچک نگه داشت و از قرص به عنوان کمک واقعی برای تناسب اندام استفاده کرد. تیم فرازطب این سازوکارها، انواع قرص ها و راهکارهای حفظ عضله را با منبع در همین صفحه آورده است.

مکانیسم های احتمالی کاهش عضله در اثر مصرف قرص های لاغری

کاهش کالری دریافتی و کاتابولیسم پروتئین

رایج ترین اثر قرص های لاغری کم کردن اشتها و در نتیجه کالری دریافتی است. بدن در کمبود انرژی ابتدا ذخایر گلیکوژن و بعد چربی را مصرف می کند. هرچه کمبود کالری شدیدتر و طولانی تر باشد و پروتئین غذا کمتر، سهم بیشتری از انرژی با تجزیه پروتئین عضله تأمین می شود که به آن کاتابولیسم پروتئین می گویند. قرصی که اشتها را آن قدر پایین بیاورد که فرد روزی یک وعده بخورد، ریسک این اتفاق را به مراتب بالا می برد.

یک نکته امیدوارکننده هم هست. مروری از دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن در سنت لوئیس نشان می دهد کاهش وزن با رژیم، هرچند مقداری عضله کم می کند، معمولا قدرت عضلانی را پایین نمی آورد و عملکرد جسمی کلی را به خاطر کم شدن چربی بهتر می کند. پس هدف واقع بینانه، کوچک نگه داشتن سهم عضله در وزن کم شده است، نه صفر کردن آن. [1]

این پدیده مخصوص قرص لاغری نیست. مروری که در پایگاه PMC منتشر شده به فراتحلیلی اشاره می کند که در آن، در افراد بدون دیابت، حدود ۲۵٫۵ درصد وزن کم شده با رژیم کم کالری از توده عضلانی بوده است. داروهای نسخه ای قوی مثل آگونیست های GLP-1 هم از این قاعده مستثنا نیستند و طبق همین مرور، مؤثرترین راه فعلی برای کم کردن این سهم، رژیم پرپروتئین همراه با تمرین مقاومتی است. [2]

افزایش متابولیسم و نیاز به پروتئین

بعضی قرص های لاغری با افزایش متابولیسم بدن کار می کنند. کالری اضافه ای که این ترکیبات می سوزانند معمولا کم است، ولی همین مقدار فاصله انرژی دریافتی و مصرفی را بیشتر می کند. اگر در این شرایط پروتئین کافی از غذا نرسد، بدن برای تأمین اسیدهای آمینه سراغ پروتئین عضله می رود. خواب نکته ای است که کمتر دیده می شود. کافئین که در بسیاری از قرص های چربی سوز وجود دارد می تواند خواب را مختل کند و کم خوابی در دوره رژیم، سهم عضله در وزن کم شده را بالا می برد. [3]

اثرات جانبی و سوءتغذیه

تهوع، اسهال، استفراغ و یبوست از عوارض رایج بعضی قرص های لاغری است. وقتی این عوارض چند هفته ادامه پیدا کند، فرد کمتر غذا می خورد و جذب مواد مغذی از جمله پروتئین هم پایین می آید. سوءتغذیه طولانی، به خصوص کمبود پروتئین، به تحلیل عضلانی می رسد. بعضی از این قرص ها جذب ویتامین ها و مواد معدنی لازم برای سلامت عضلات را هم کم می کنند که در بخش قرص های مسدود کننده جذب چربی توضیح داده شده است.

کاهش آب بدن و مواد معدنی

بعضی محصولات لاغری خاصیت ادرارآور یا ملین دارند و چند کیلوی اول را با دفع آب کم می کنند، نه چربی. همراه این آب، الکترولیت ها هم از بدن خارج می شوند. کتابخانه ملی پزشکی آمریکا داروهای ادرارآور، اسهال و استفاده زیاد از ملین ها را از علت های رایج کمبود پتاسیم می داند و ضعف و گرفتگی عضله، خستگی و حتی آسیب عضلانی را از علائم آن برمی شمارد. افت شدید پتاسیم می تواند ریتم قلب را هم به هم بزند. [4]

تداخل با هورمون ها

ساخت و حفظ توده عضلانی به تعادل هورمون هایی مثل تستوسترون و هورمون رشد وابسته است. خطر اصلی در این بخش از محصولات تقلبی می آید. دفتر مکمل های غذایی موسسه ملی سلامت آمریکا به هشدار سازمان غذا و داروی این کشور اشاره می کند که بعضی محصولات تناسب اندام، محرک، استروئید یا ترکیبات شبه هورمونی اعلام نشده دارند و مصرف آن ها می تواند مشکلات جدی سلامتی ایجاد کند. خرید از منبع معتبر و دیدن فهرست کامل ترکیبات، ساده ترین راه دور ماندن از این خطر است. [5]

انواع قرص لاغری و تاثیر آن ها بر عضله

هر گروه از قرص لاغری و تاثیر آن ها بر عضله را باید جدا سنجید، چون سازوکار و عوارضشان یکی نیست.

قرص سرکوب کننده اشتها

این قرص ها با اثر بر مرکز اشتها در مغز احساس گرسنگی را کم می کنند. فنترمین و دی اتیل پروپیون نمونه های نسخه ای این گروه هستند. طبق اطلاعات دارویی کتابخانه ملی پزشکی آمریکا، فنترمین برای دوره محدود و معمولا ۳ تا ۶ هفته تجویز می شود، همراه رژیم و ورزش بهترین نتیجه را دارد و ممکن است وابستگی ایجاد کند. یکی از عوارضی که این منبع ذکر کرده، دشوار شدن ورزش هایی است که فرد قبلا از عهده شان برمی آمد، یعنی همان تمرینی که برای حفظ عضله لازم است. اگر اشتها آن قدر پایین بیاید که پروتئین ضروری روزانه هم نرسد، کاتابولیسم پروتئین و کاهش عضله محتمل تر می شود. [6]

قرص مسدود کننده جذب چربی

اورلیستات با مهار آنزیم لیپاز جلوی جذب بخشی از چربی غذا را در روده می گیرد. این دارو مستقیم روی پروتئین های عضلانی اثر ندارد، اما مدفوع چرب، اسهال و نفخ از عوارض شایع آن است و جذب ویتامین های محلول در چربی A، D، E و K و بتاکاروتن را هم کم می کند، در حالی که ویتامین D برای سلامت و عملکرد عضلات مهم است. به همین دلیل توصیه می شود همراه اورلیستات روزی یک مولتی ویتامین حاوی این ویتامین ها، دو ساعت قبل یا بعد از دارو یا هنگام خواب مصرف شود. [7]

قرص افزایش دهنده متابولیسم یا ترموژنیک

این قرص ها معمولا کافئین، عصاره چای سبز یا پرتقال تلخ دارند. افدرین که قبلا در این محصولات رایج بود، از سال ۲۰۰۴ در آمریکا در مکمل ها ممنوع شده، چون با سکته، تشنج و حمله قلبی مرتبط بود. دفتر مکمل های غذایی آمریکا کافئین تا ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلی گرم در روز را برای بیشتر بزرگسالان بی خطر می داند، اما می گوید می تواند خواب را مختل کند و عصاره چای سبز در بعضی افراد با آسیب کبدی همراه بوده است. اثر این ترکیبات بر کالری سوزی کوچک است، پس کسی که با تکیه بر آن ها غذا را خیلی کم کند و پروتئین لازم را نخورد، سهم عضله در کاهش وزنش بالا می رود. [3]

کپسول ادرارآور یا دیورتیک

این کپسول ها با دفع آب، وزن را سریع ولی موقت پایین می آورند و چربی تقریبا نقشی در این کاهش ندارد. با برگشتن به خوردن و نوشیدن عادی، بخش زیادی از این وزن برمی گردد. مصرف طولانی و بدون نظارت آن ها می تواند پتاسیم را پایین بیاورد و همان ضعف و گرفتگی عضلانی را ایجاد کند که در بخش کاهش آب بدن آمد. داروی ادرارآور برای بیماری هایی مثل فشار خون تجویز می شود و استفاده از آن برای لاغری جایی ندارد. [4]

نکات مهم در مصرف قرص لاغری

در زمان مصرف قرص لاغری این سه نکته بیشترین اثر را بر حفظ عضله دارند.

کیفیت قرص های لاغری

بازار قرص های لاغری پر از محصولات بی کیفیت و حتی خطرناک است. محصولی را انتخاب کنید که فهرست کامل ترکیبات و دوز هر کدام روی برچسب آن آمده باشد. وعده هایی مثل “آب کردن چربی بدون رژیم و ورزش” یا “چند کیلو در یک هفته” معمولا نشانه محصول نامعتبر یا ترکیبات ادرارآور است. دفتر مکمل های غذایی آمریکا هم هشدار می دهد محصولات لاغری گاهی داروی نسخه ای یا ماده کنترل شده ای دارند که روی برچسب نیامده است. [3]

رژیم غذایی و ورزش

تاثیر قرص های لاغری بر عضله تا حد زیادی به رژیم غذایی و برنامه ورزشی فرد بستگی دارد. دو نفر را در نظر بگیرید که هر دو با یک قرص کاهنده اشتها شروع می کنند. اولی روزی یک وعده می خورد و ورزش نمی کند. بعد از یک ماه عدد ترازو راضی اش می کند، ولی بالا رفتن از پله خسته اش می کند و بازو و رانش شل تر شده است. دومی با همان قرص در هر وعده یک منبع پروتئین می گذارد و هفته ای سه جلسه با وزنه تمرین می کند. شاید یکی دو کیلو کمتر از اولی کم کرده باشد، اما بیشتر وزنی که از دست داده چربی است. این مقایسه فرضی است و منطق آن در بخش راهکارها با منبع آمده است.

وضعیت سلامتی فرد

سالمندان، زنان یائسه و کسانی که بیماری متابولیک مثل دیابت دارند، در دوره کاهش وزن بیشتر در معرض از دست دادن عضله هستند. کمبودهای تغذیه ای و بیماری های زمینه ای هم این خطر را بالا می برند. این افراد پیش از شروع هر قرص لاغری باید با پزشک مشورت کنند. [2]

راهکارهای پیشگیری از دست دادن عضله هنگام کاهش وزن

این راهکارها وقتی با هم اجرا شوند بیشترین اثر را دارند.

مصرف پروتئین کافی

انجمن بین المللی تغذیه ورزشی برای بیشتر افرادی که ورزش می کنند، ۱٫۴ تا ۲ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز را برای ساخت و حفظ عضله کافی می داند. برای کسانی که تمرین مقاومتی منظم دارند و در کسری کالری هستند، این انجمن عدد بالاتر ۲٫۳ تا ۳٫۱ گرم را هم مطرح کرده است. بهتر است این مقدار بین وعده ها پخش شود، مثلا ۲۰ تا ۴۰ گرم در هر وعده. گوشت کم چرب، مرغ، ماهی، تخم مرغ، لبنیات، حبوبات و آجیل منابع خوب پروتئین هستند. [8]

اگر بیماری کلیوی دارید، پیش از بالا بردن پروتئین با پزشک مشورت کنید. مرور دانشگاه واشنگتن هم یادآوری می کند که پروتئین زیاد به حفظ عضله در کاهش وزن کمک می کند، اما قدرت را بیشتر نمی کند و مصرف بیش از اندازه آن ممکن است اثر نامطلوب متابولیک داشته باشد. پس هدف، رساندن پروتئین به حد کافی است. [1]

تمرینات مقاومتی

تمرین با وزنه، کش یا وزن بدن روشن ترین پیام را به بدن می دهد که عضله باید حفظ شود. برای شروع، دو تا سه جلسه در هفته با حرکات چندمفصلی مثل اسکوات، پرس سینه و زیربغل کافی است. طبق مرور دانشگاه واشنگتن، هم ورزش هوازی و هم مقاومتی به حفظ عضله در کاهش وزن کمک می کنند، اما فقط تمرین مقاومتی قدرت عضلانی را هم بالا می برد. [1]

کاهش وزن تدریجی و معقول

کاهش وزن سریع و شدید، به خصوص با رژیم های خیلی کم کالری و بدون نظارت پزشک متخصص، احتمال از دست دادن عضله را بالا می برد. هدف گذاری روی ۰٫۵ تا ۱ کیلوگرم در هفته روشی ایمن تر و پایدارتر است. اگر چند هفته پشت سر هم بیشتر از این مقدار وزن کم می کنید، احتمالا بخشی از آن آب یا عضله است.

مصرف مکمل های مناسب در صورت نیاز و با مشاوره

کراتین از معدود مکمل هایی است که برای افزایش قدرت و توان در فعالیت های کوتاه و شدید مثل تمرین با وزنه شواهد خوبی دارد و برای بزرگسالان سالم در مصرف چندماهه بی خطر شمرده می شود. کراتین با نگه داشتن آب در عضله معمولا وزن را کمی بالا می برد، پس عدد ترازو در هفته های اول ممکن است گمراه کننده باشد. درباره آمینو اسیدهای شاخه دار یا BCAA، شواهد زیادی نیست که اگر پروتئین کافی بخورید فایده اضافه ای داشته باشند. مصرف هر مکملی بهتر است با مشورت پزشک مجرب یا متخصص تغذیه باشد. [5]

نظارت پزشک یا متخصص تغذیه

پیش از مصرف هر قرص لاغری با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید، به ویژه اگر دارو مصرف می کنید یا بیماری قلبی، فشار خون یا دیابت دارید. اندازه گیری ترکیب بدن در شروع رژیم و هر چند هفته یک بار نشان می دهد وزن کم شده از چربی است یا عضله. اگر روند درست نباشد، برنامه غذایی و تمرینی زودتر اصلاح می شود.

خواب کافی و مدیریت استرس

در یک کارآزمایی کوچک با ۱۰ داوطلب دارای اضافه وزن که در مجله Annals of Internal Medicine منتشر شد، افراد دو هفته رژیم کم کالری یکسانی گرفتند، یک بار با ۸٫۵ ساعت و یک بار با ۵٫۵ ساعت فرصت خواب. با خواب کوتاه، چربی کم شده از ۱٫۴ به ۰٫۶ کیلوگرم رسید و کاهش توده بدون چربی از ۱٫۵ به ۲٫۴ کیلوگرم بالا رفت. وزن کل تقریبا همان قدر کم شد، اما جنس آن عوض شد. اگر قرص محرکی خوابتان را کم کرده، آن را عصر مصرف نکنید و موضوع را با پزشک در میان بگذارید. مدیریت استرس هم از همین مسیر به خواب بهتر کمک می کند. [9]

چطور از قرص لاغری استفاده کنیم که عضله حفظ شود

قرص های لاغری به طور مستقیم عضله را از بین نمی برند. کاهش عضله وقتی رخ می دهد که قرص به کسری کالری شدید، کمبود پروتئین، عوارض گوارشی یا دفع آب و الکترولیت دامن بزند. اگر این چهار عامل کنترل شود، قرص لاغری همان کاری را می کند که از آن انتظار می رود، یعنی اشتها را کم می کند و پایبندی به رژیم را آسان تر می کند، در حالی که بیشتر وزن کم شده از چربی است.

قرص های لاغری نباید به عنوان راهکار جادویی دیده شوند، بلکه ابزار کمکی در کنار رژیم غذایی متعادل، تمرین مقاومتی و خواب کافی هستند. اگر می خواهید محصولی انتخاب کنید که با برنامه تمرینی و رژیم پرپروتئین شما جور باشد، پیش از خرید با کارشناسان فرازطب تماس بگیرید تا با در نظر گرفتن وزن، سابقه بیماری و داروهای فعلی شما گزینه مناسب را معرفی کنند.

پرسش های رایج درباره قرص لاغری و عضله

قرص لاغری بدون ورزش عضله را از بین می برد

قرص به تنهایی عضله را از بین نمی برد، اما کاهش وزن بدون تمرین مقاومتی و پروتئین کافی سهم بیشتری از عضله را می گیرد. حتی دو جلسه تمرین ساده در هفته به حفظ عضله کمک می کند.

نشانه های از دست دادن عضله در رژیم

افت محسوس قدرت در کارهای روزمره یا تمرین، خستگی زودرس، کم شدن بیش از یک کیلوگرم وزن در هفته به مدت چند هفته، و لاغر شدن بازو و ران در حالی که دور شکم تغییر کمی کرده، نشانه های هشدار هستند. دقیق ترین راه تشخیص، اندازه گیری ترکیب بدن در شروع و طول رژیم است.

وزن کم شده با قرص ادرارآور برمی گردد

بیشتر آن آب است و با برگشتن به خوردن و نوشیدن عادی برمی گردد. در این مدت پتاسیم و الکترولیت های دیگر هم از دست می روند که برای عضله و قلب خطرناک است.

کراتین در رژیم لاغری وزن را بالا می برد

معمولا کمی بالا می برد، چون آب بیشتری در عضله نگه می دارد. این افزایش از جنس چربی نیست و دلیلی برای کنار گذاشتن رژیم نیست.

منابع

1. Cava E et al. 2017 – Preserving Healthy Muscle during Weight Loss, Advances in Nutrition
2. Review – Pharmacologic Treatments for the Preservation of Lean Body Mass During Weight Loss, PubMed Central
3. NIH ODS 2021 – Dietary Supplements for Weight Loss, NIH Office of Dietary Supplements
4. MedlinePlus 2025 – Low Blood Potassium, U.S. National Library of Medicine
5. NIH ODS 2021 – Dietary Supplements for Exercise and Athletic Performance, NIH Office of Dietary Supplements
6. MedlinePlus 2024 – Phentermine Drug Information, U.S. National Library of Medicine
7. MedlinePlus 2026 – Orlistat Drug Information, U.S. National Library of Medicine
8. Jäger R et al. 2017 – ISSN Position Stand: Protein and Exercise, Journal of the International Society of Sports Nutrition
9. Nedeltcheva AV et al. 2010 – Insufficient Sleep Undermines Dietary Efforts to Reduce Adiposity, Annals of Internal Medicine

بازبینی علمی محتوا:

این مطلب توسط تیم محتوای فرازطب با استناد به منابع معتبر علمی و پزشکی که در متن به آن ها لینک داده شده بازبینی و بروزرسانی شده است.

آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵