قرص دگزامتازون برای چاقی، مصرف، عوارض و هشدارها

قرص دگزامتازون برای چاقی را خیلی ها از زبان یک دوست یا فروشنده محل شنیده اند، با این وعده که صورت و بدن را در چند هفته پر می کند. این دارو واقعا وزن را بالا می برد، اما وزنی که می سازد بیشتر چربی دور شکم و صورت است و هم زمان عضله دست و پا را آب می کند. دگزامتازون یک کورتیکواستروئید قوی است که برای بیماری های التهابی، آلرژی های شدید، مشکلات سیستم ایمنی و بعضی سرطان ها تجویز می شود و چاق کردن فقط عارضه جانبی آن است. در فرازطب اینجا بدون تعارف توضیح می دهیم این دارو با بدن چه می کند، چه کسانی هرگز نباید سراغش بروند و اگر هدف افزایش وزن است، چه مسیری منطقی تر است.

دگزامتازون چیست؟

دگزامتازون یک داروی کورتیکواستروئیدی قوی بوده که با مهار سیستم ایمنی و کاهش التهاب در بدن عمل می کند. این دارو به طور معمول به منظور درمان بیماری هایی از جمله آسم شدید، آلرژی های حاد، آرتریت روماتوئید و بعضی از سرطان ها تجویز می شود. تاثیر قرص دگزامتازون بر روی افزایش وزن در حقیقت عارضه جانبی آن است نه هدف اصلی مصرف. افزایش اشتها، احتباس آب و تغییر در متابولیسم بدن سبب می شود شخص در طول مصرف این دارو چاق تر به نظر برسد.

دگزامتازون داروی نسخه ای است و جزو قوی ترین گلوکوکورتیکوئیدهای خوراکی حساب می شود. اثرش روی نمک و آب بدن از کورتون های قدیمی تر کمتر است، به همین دلیل وزنی که با آن بالا می رود بیشتر از اشتهای زیاد و جابجا شدن چربی می آید تا از ورم خالص. این دارو از جفت هم عبور می کند و پزشک باید خطرش برای جنین را با مادر باردار در میان بگذارد. [1]

چرا قرص دگزامتازون منجر به افزایش وزن می شود؟

یکی از شناخته شده ترین عوارض کورتیکواستروئیدها از قبیل قرص دگزامتازون افزایش وزن در افراد است. افزایش وزن ناشی از مصرف قرص دگزامتازون چند دلیل اصلی دارد که شامل موارد زیر می شود:

• افزایش اشتها: این دارو هورمون های مرتبط با اشتها را تحریک کرده و شخص میل بیشتری به مصرف غذا پیدا می کند.
• احتباس مایعات: دگزامتازون در بعضی افراد ورم دست و پا و پف صورت ایجاد می کند، هرچند اثرش روی نمک بدن از کورتون های قدیمی تر کمتر است.
• تغییر در توزیع چربی: مصرف آن در بلند مدت منجر به تجمع چربی در نواحی خاصی از جمله شکم، صورت و پشت گردن می شود.

الگوی این چاقی با چاقی معمولی فرق دارد. چربی در صورت، دور شکم، پشت گردن و بین دو کتف جمع می شود و دست و پا لاغر می ماند یا حتی لاغرتر می شود، چون کورتون پروتئین عضله را می شکند. ترک های پهن بنفش روی شکم و ران و کبود شدن پوست با یک ضربه کوچک هم معمولا کنار همین تغییر دیده می شود. [2]

آیا دگزامتازون چاق می کند؟

بله. افزایش وزن از عوارض شایع دگزامتازون است و در بیش از یک نفر از هر صد مصرف کننده دیده می شود. عوارض جدی تر با دوز بالاتر و مصرف طولانی تر از یک ماه بیشتر می شود. [3]

مصرف دگزامتازون برای چاقی

استفاده از قرص دگزامتازون جهت چاقی به هیچ عنوان مصرف پزشکی و اصولی ندارد ولی بعضی از مردم به صورت خودسرانه و یا با توصیه دیگران از آن به منظور پرتر شدن بدن یا صورت استفاده می کنند. پزشکان به طور معمول دوزهای متعددی از این دارو را برای بیماری ها تجویز می کنند ولی در رابطه با چاقی هیچ دستور استاندارد و مشخصی وجود ندارد.

نکته مهم این است که مصرف خودسرانه حتی با دوز پایین می تواند عوارض جدی به دنبال داشته باشد. دوز کم فقط عارضه را دیرتر می کند، بی خطرش نمی کند. انجمن غدد اروپا و انجمن غدد آمریکا در راهنمای مشترکی که سال ۲۰۲۴ منتشر کردند، مصرف کورتون به مدت سه تا چهار هفته یا بیشتر را عامل خطر سرکوب غدد فوق کلیوی می دانند و می گویند این خطر به دوز، مدت مصرف، قدرت دارو و حساسیت فردی بستگی دارد. کسی که چند ماه دگزامتازون را برای چاقی می خورد، با یکی از قوی ترین کورتون ها دقیقا در همین گروه قرار می گیرد. [4]

دگزامتازون و چاقی صورت

یکی از عللی که اشخاص به سوی مصرف این دارو می روند، پر شدن صورتشان است. صورتی که با دگزامتازون پر می شود همان چیزی است که پزشکان صورت ماه گرفته (moon face) می نامند، صورتی گرد و پف کرده که معمولا همراه چربی پشت گردن و دور شکم می آید. NHS این تغییر تدریجی را نشانه احتمالی سندرم کوشینگ می داند که باید به پزشک گفته شود. بعد از قطع دارو هم صورت یک شبه برنمی گردد و چربی به تدریج کم می شود، تازه اگر قطع دارو درست و زیر نظر پزشک انجام شود. به همین علت استفاده از قرص دگزامتازون به منظور چاقی صورت بیشتر یک فریب ظاهری است تا یک راهکار ماندگار. [3]

عوارض مصرف قرص دگزامتازون برای چاقی

مصرف قرص دگزامتازون به جهت رسیدن چاقی عوارض چشمگیری دارد که بعضی از آن ها کوتاه مدت و بعضی دراز مدت می باشند که از جمله مهم ترین عوارض آن می توان به موارد زیر اشاره نمود:

• افزایش فشار خون و قند خون
• پوکی استخوان و شکستگی زودهنگام
• ضعیف شدن سیستم ایمنی و افزایش احتمال عفونت ها
• نازک شدن پوست و ایجاد خطوط کششی
• مشکلات بینایی مثل آب مروارید و گلوکوم
• اختلالات خواب، اضطراب و تغییرات خلقی

این عوارض نشان می دهد که رسیدن به چند کیلو افزایش وزن بهایی بسیار سنگین برای سلامت شخص به همراه دارد.

دو هشدار دیگر کمتر شنیده می شود. دگزامتازون روی خلق اثر مستقیم دارد و با دوز بالاتر، نوسان شدید خلق، افسردگی، فراموشی و گیجی و در موارد نادر توهم گزارش شده است. مصرف طولانی آن در کودکان و نوجوانان هم می تواند رشد قدی را کند کند، پس این دارو برای نوجوانی که می خواهد چاق شود انتخاب بدتری هم هست. [3]

چه کسانی نباید قرص دگزامتازون مصرف کنند؟

قرص دگزامتازون برای تمامی افراد مناسب نیست. اشخاصی که شرایط زیر را دارند باید از مصرف آن برای چاقی خودداری نمایند:

• زنان باردار یا شیرده
• افراد مبتلا به پوکی استخوان
• بیماران دیابتی
• افرادی که مشکلات کبدی یا کلیوی دارند.
• اشخاص مبتلا به فشار خون بالا
• کسانی که اخیرا با فرد مبتلا به آبله مرغان، زونا یا سرخک تماس داشته اند
• افراد دارای عفونت فعال، زخم بهبود نیافته یا سابقه سل
• بیماران مبتلا به گلوکوم، زخم معده، صرع، کم کاری تیروئید یا نارسایی قلبی
• کسی که خودش یا یکی از بستگان نزدیکش سابقه بیماری روانی دارد

این اشخاص بیشتر از سایرین در معرض عوارض جدی دارو قرار می گیرند. [5]

تجربه برخی مصرف کنندگان قرص دگزامتازون

تجربه مصرف دگزامتازون برای چاق شدن فقط در شبکه های اجتماعی نیست و در مجله های پزشکی هم ثبت شده است. پژوهشگرانی در شهر حله عراق، مراجعه کنندگان سه مرکز بهداشت را ۱۵۰ روز بررسی کردند و از ۷۳۰۹ نفر، ۱۲۰ نفر کورتون را فقط برای افزایش وزن مصرف می کردند. ۸۰٫۸ درصد آن ها زن بودند و بیشترشان تغییرات خلقی داشتند. نتیجه نویسندگان این بود که سوءمصرف دگزامتازون در آن جامعه پدیده ای روتین است، نه یک مورد استثنایی. [6]

خطر پنهان تر وقتی است که خریدار اصلا نمی داند دگزامتازون خورده است. پزشکانی در غنا سال ۲۰۲۱ بیماری با سندرم کوشینگ را گزارش کردند که دگزامتازون را ناخواسته از راه یک داروی سنتی گرفته بود. به گفته آن ها بعضی فروشندگان داروی شیمیایی را به داروی سنتی اضافه می کنند تا اثرش زودتر دیده شود و گاهی آن را در بسته بی برچسب به اسم داروی گیاهی می فروشند. [7]

پاسخ بدن افراد به این دارو یکسان نیست، اما الگوی عوارض در این گزارش ها شبیه هم است.

نکات مهم و حیاتی در مصرف دگزامتازون

اگر چه استفاده از قرص دگزامتازون برای چاقی به صورت خودسرانه خطرناک می باشد ولی در صورتی که شخص به خاطر علل پزشکی احتیاج به مصرف این دارو داشته باشد باید چند نکته مهم و اساسی را رعایت کند:

• قطع مصرف قرص دگزامتازون نباید ناگهانی باشد، به ویژه اگر بیش از سه تا چهار هفته مصرف شده است. بدنی که مدتی کورتون بیرونی گرفته کورتیزول کافی نمی سازد و قطع یکباره می تواند به بحران آدرنال با استفراغ، ضعف شدید، افت فشار و گیجی برسد.
• برنامه کاهش دوز را پزشک تنظیم می کند، چون سرعت برگشت کار غدد فوق کلیوی از فردی به فرد دیگر خیلی فرق دارد.
• در طول مصرف شخص باید آزمایش های دوره ای از جمله چکاپ قند خون، فشار خون و تراکم استخوان را انجام دهد.
• استفاده از مکمل های کلسیم و ویتامین D ممکن است به کاهش قسمتی از عوارض قرص دگزامتازون کمک زیادی کند.

طبق همان راهنمای ۲۰۲۴، دوره های کوتاه کمتر از سه تا چهار هفته معمولا کاهش تدریجی لازم ندارند و کم کردن آهسته دوز برای مصرف طولانی تر است. [4]

در انگلستان به هر کسی که معادل ۵ میلی گرم پردنیزولون یا بیشتر را چهار هفته یا طولانی تر مصرف کند، کارت اورژانس استروئید داده می شود تا اگر با تصادف، جراحی یا بیماری شدید به اورژانس رسید، کادر درمان بداند بدنش به کورتون وابسته است. کسی که دگزامتازون را بدون نسخه برای چاقی خورده چنین کارتی ندارد و پزشک اورژانس هم معمولا از مصرفش خبر ندارد. [8]

آیا قرص دگزامتازون راه حل مناسبی برای چاقی است؟

خیر. دگزامتازون وزن را موقتا بالا می برد ولی این وزن نه سالم است و نه ماندگار. بخشی از آن چربی شکم و صورت است، بخشی ورم و هم زمان عضله ران و بازو تحلیل می رود. بعد از قطع دارو بیشتر این وزن به تدریج از دست می رود و ممکن است ترک های پوستی و استخوان ضعیف تر به جا بماند. وزنی که ارزش نگه داشتن دارد، عضله و ذخیره سالم بدن است و این دو با کورتون ساخته نمی شوند.

اگر هدف افزایش وزن واقعی است، NHS توصیه می کند وزن به تدریج و با اضافه کردن حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری سالم در روز بالا برود، با وعده های کوچک تر و بیشتر، میان وعده هایی مثل ماست، مغزها و دانه ها، نوشیدنی های پرکالری بین غذا و پروتئین کافی از حبوبات، ماهی، تخم مرغ و گوشت کم چرب. تکیه بر شکلات، کیک و نوشابه راه درستی نیست. کسی که بدون تغییر در غذا یا ورزش ناگهان وزن کم کرده، اول باید علت پزشکی آن را بررسی کند. [9]

قرص چاقی بدون کورتون را چطور انتخاب کنیم؟

برای خیلی از افراد لاغر، برنامه غذایی به تنهایی جواب نمی دهد چون اشتها همراهی نمی کند یا بدن کالری را سریع می سوزاند. اینجا قرص ها و مکمل های افزایش وزن می توانند کمک واقعی باشند، به شرطی که ترکیبشان روشن باشد. محصولی که در چند روز صورت و شکم را باد می کند ولی فهرست ترکیباتش را اعلام نمی کند، همان جایی است که باید به کورتون پنهان شک کرد.

پیش از خرید هر محصول این موارد را چک کنید.

• فهرست کامل ترکیبات و مقدار هر ماده روی بسته نوشته شده باشد
• نام سازنده، کشور تولید، تاریخ تولید و انقضا خوانا باشد
• فروشنده پاسخگو باشد و پیش از خرید درباره بیماری ها و داروهای شما سؤال کند
• طریقه مصرف مشخص و مکتوب داشته باشد

محصولات قرص چاقی و کپسول افزایش وزن فرازطب برای همین مسیر کنار رژیم پرکالری و تمرین قدرتی انتخاب شده اند و طریقه مصرف هر کدام جداگانه منتشر شده است. اگر بیماری زمینه ای دارید یا داروی دیگری مصرف می کنید، پیش از سفارش با کارشناسان ما صحبت کنید تا محصول متناسب با شرایط بدنتان انتخاب شود.

اگر همین حالا دگزامتازون مصرف می کنید

1. دارو را یک باره قطع نکنید، به ویژه اگر بیش از سه هفته آن را خورده اید.
2. به پزشک بگویید دقیقا چه چیزی، با چه مقدار و چه مدت مصرف کرده اید، حتی اگر داروی گیاهی یا عطاری بوده است.
3. قند خون و فشار خون را بررسی کنید و در مصرف طولانی، تراکم استخوان را هم بسنجید.
4. اگر استفراغ، ضعف شدید، سرگیجه یا افت فشار پیدا کردید، فورا به اورژانس بروید و مصرف کورتون را اطلاع دهید.

قرص دگزامتازون یکی از داروهای کورتیکواستروئیدی بوده که به علت اثرات جانبی اش از جمله افزایش اشتها و تجمع چربی منجر به چاقی می شود. با این حال باید بدانیم که این دارو به منظور درمان بیماری های خاص ساخته شده و مصرف آن صرفا به قصد افزایش وزن اقدامی خطرناک است.

هر چند ممکن است با مصرف آن در مدت کوتاه پرتر شدن صورت یا بدن را تجربه نمایید ولی عوارض طولانی مدت آن بسیار جدی است. راه پایدارتر برای افزایش وزن، رژیم غذایی اصولی، تمرین مقاومتی و مکمل هایی است که ترکیبشان معلوم است و کورتون پنهان ندارند.

منابع

1. StatPearls 2025 – Dexamethasone, NCBI Bookshelf
2. NICHD – What are the symptoms of Cushing syndrome, National Institutes of Health
3. NHS 2023 – Side effects of dexamethasone tablets and liquid
4. Beuschlein F et al. 2024 – Glucocorticoid-induced adrenal insufficiency guideline, Endocrine Society and ESE
5. NHS 2023 – Who can and cannot take dexamethasone tablets and liquid
6. Younis AA et al. – Abuse of corticosteroids among Iraqis for weight gain purpose, peer reviewed study
7. Asamoah KT et al. 2021 – Cushing syndrome due to accidental intake of dexamethasone, Ghana Medical Journal
8. Royal College of Physicians and Society for Endocrinology 2020 – Emergency management of adrenal insufficiency
9. NHS – Healthy ways to gain weight

بازبینی علمی محتوا:

این مطلب توسط تیم محتوای فرازطب با استناد به منابع معتبر علمی و پزشکی که در متن به آن ها لینک داده شده بازبینی و بروزرسانی شده است.

آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵