اگر سه روز غذا نخوریم چه میشود؟

اگر سه روز غذا نخوریم چه میشود؟ بدن در این ۷۲ ساعت چند بار سوختش را عوض می کند. اول ذخیره قند کبد یعنی گلیکوژن خرج می شود، بعد کبد برای ساختن قند خون از اسیدهای آمینه عضله کمک می گیرد و از روز دوم به بعد، چربی و کتون ها سهم بزرگ تری از انرژی را بر عهده می گیرند. ترازو در این مدت معمولا عدد خوشایندی نشان می دهد، اما بخش بزرگ این کاهش وزن آب و گلیکوژن است که با برگشتن به غذای معمولی دوباره جبران می شود. همین عدد زودگذر است که خیلی ها را بعد از استاپ وزنی یا خستگی از رژیم های طولانی، سراغ غذا نخوردن برای لاغری، رژیم شوک سه روزه یا روزه های سخت می فرستد. [1]

غذا نخوردن برای لاغری عدد ترازو را سریع پایین می آورد، ولی چربی ای که در سه روز واقعا می سوزد معمولا کمتر از یک کیلو است و هزینه اش ضعف، سرگیجه، از دست رفتن بخشی از پروتئین عضله و برگشت سریع وزن است. راه منطقی تر یک کسری کالری ملایم است که بشود هفته ها ادامه اش داد و سخت ترین بخش آن برای بیشتر آدم ها، کنار آمدن با گرسنگی است. برای بعضی افراد، یک قرص لاغری اصل با ترکیبات شناخته شده، اگر کنار برنامه غذایی درست و با رعایت موارد منع مصرف استفاده شود، کنترل اشتها را راحت تر می کند تا رژیم وسط راه رها نشود. [2]

سه روز غذا نخوردن می تواند راهی مطمئن برای کاهش وزن باشد؟ چه تأثیری بر بدن دارد؟ آیا این روش نسبت به استفاده از یک قرص لاغری یا رژیم متعادل کارآمدتر است؟ در این مقاله قصد داریم به طور جامع به این پرسش ها پاسخ دهیم و تاثیرات مثبت و منفی این روش را بررسی کنیم.

چه اتفاقی در بدن می افتد وقتی سه روز غذا نمی خورید؟

غذا نخوردن برای لاغری یکی از روش های کاهش وزن سریع است که بعضی از افراد انتخاب می کنند. در ادامه، بررسی می کنیم که در سه روز گرسنگی چه اتفاقی برای بدن می افتد.

استفاده از ذخایر انرژی و تغییر در متابولیسم

در ۲۴ ساعت اول، کبد ذخیره گلیکوژن خودش را کم کم به قند خون تبدیل می کند. گلیکوژن عضله هم مصرف می شود، ولی فقط به کار خود عضله می آید و وارد خون نمی شود. وقتی ذخیره کبد ته می کشد، بدن برای اینکه مغز بی قند نماند، از اسیدهای آمینه عضله، گلیسرول حاصل از تجزیه چربی و لاکتات قند تازه می سازد.

اسم این فرایند گلوکونئوژنز است و در روزهای اول روزه با سرعت بالایی جریان دارد. همزمان سوزاندن چربی بیشتر می شود و کتون ها که در کبد از چربی ساخته می شوند، کم کم بخشی از سوخت مغز را تامین می کنند. هرچه سطح کتون بالاتر برود، نیاز بدن به تجزیه پروتئین کمتر می شود و بدن از این راه سعی می کند عضله کمتری از دست بدهد. [1][3]

کاهش سطح انرژی، ضعف و خستگی

با کم شدن دریافت کالری، بدن دیگر انرژی کافی برای انجام فعالیت های روزانه ندارد. ممکن است احساس ضعف، سرگیجه و بی حالی کنید. به خصوص اگر فعالیت ذهنی یا جسمانی بالایی دارید، این علائم شدیدتر خواهند شد. افت قند خون و به هم خوردن تعادل آب و الکترولیت ها می تواند روی عملکرد ذهنی اثر بگذارد و باعث کاهش تمرکز، بی حوصلگی و تغییرات خلقی شود. در برخی موارد، گرسنگی طولانی حتی ممکن است منجر به کاهش فشار خون و بی حالی مفرط شود.

تحلیل عضلات و تأثیر بر بافت های بدن

مصرف پروتئین عضله برخلاف تصور رایج منتظر تمام شدن چربی نمی ماند و از همان روزهای اول شروع می شود، چون کبد برای ساختن قند خون مورد نیاز مغز به اسیدهای آمینه عضله احتیاج دارد.

این باعث کاهش حجم عضلات و ضعف جسمانی می شود. به همین دلیل، روش های نادرستی مانند غذا نخوردن برای لاغری نه تنها چربی سوزی پایداری ایجاد نمی کنند، بلکه می توانند باعث از دست رفتن عضلات شوند. [1]

تأثیر بر سیستم ایمنی بدن

سیستم ایمنی برای حفظ سلامت بدن به مواد مغذی، ویتامین ها و آنتی اکسیدان ها نیاز دارد. وقتی این مواد برای مدت طولانی به بدن نرسند، بدن ضعیف تر شده و بیشتر در معرض بیماری هایی مانند سرماخوردگی، عفونت های باکتریایی و مشکلات گوارشی قرار می گیرد.

تأثیر بر عملکرد مغز و تمرکز

مغز برای فعالیت های خود به گلوکز نیاز دارد. وقتی گلوکز کافی دریافت نشود، فرد ممکن است تمرکز کمتری داشته باشد، دچار فراموشی شود و احساس گیجی کند. در برخی افراد، غذا نخوردن طولانی مدت حتی ممکن است منجر به سردردهای شدید و افت فشار خون شود. [3]

سه روز گرسنگی و سرعت متابولیسم

تصور رایج این است که بدن با چند روز گرسنگی فورا متابولیسم را پایین می کشد، اما داده های انسانی چیز دیگری نشان می دهند. در پژوهشی روی ۱۱ فرد سالم و لاغر که ۸۴ ساعت چیزی نخوردند، انرژی مصرفی بدن در حال استراحت تا روز سوم حدود ۱۴ درصد بالا رفت و این افزایش همزمان با بالا رفتن هورمون نوراپی نفرین بود.

کند شدن معنادار سوخت و ساز، که به آن سازگاری متابولیک می گویند، بیشتر بعد از چند هفته کالری خیلی کم و کاهش وزن زیاد دیده می شود.

برگشت وزن بعد از روزه دلیل ساده تری دارد. هر گرم گلیکوژن هنگام ذخیره شدن حدود سه گرم آب با خودش نگه می دارد. وقتی دوباره غذا می خورید، گلیکوژن و آب همراهش با چند وعده معمولی برمی گردند و ترازو بالا می رود، بی آنکه چربی تازه ای ساخته شده باشد. ولع غذایی روزهای بعد از گرسنگی هم اگر به پرخوری برسد، همان مقدار کم چربی سوزانده شده را جبران می کند. [4][5]

فواید سه روز غذا نخوردن

بیشتر ادعاهایی که درباره فواید سه روز غذا نخوردن دست به دست می شود، از مطالعات حیوانی یا پژوهش های کوچک انسانی آمده است. معروف ترین نمونه، کار گروه والتر لونگو در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی است.

در آن پژوهش، دوره های روزه طولانی در موش ها سطح IGF-1 را پایین آورد، بازسازی سلول های بنیادی خون را بیشتر کرد و آسیب شیمی درمانی به سیستم ایمنی را کاهش داد. داده انسانی همان مقاله فقط مقدماتی بود و به چند بیمار سرطانی مربوط می شد که زیر نظر پزشک روزه گرفته بودند.

این یافته ها جالب اند، ولی مجوزی برای روزه سه روزه در خانه نیستند. کسی که بدون نظارت سه روز چیزی نمی خورد، با افت قند خون، سرگیجه هنگام بلند شدن، به هم خوردن الکترولیت ها و در افراد مستعد، بالا رفتن اسید اوریک و حمله نقرس رو به رو می شود. متخصصان جانز هاپکینز هم صریحا گفته اند روزه های ۴۸ و ۷۲ ساعته لزوما مفیدتر از روزه های کوتاه نیستند و ممکن است خطرناک باشند. اگر به دلیل خاصی به روزه طولانی فکر می کنید، این تصمیم را با پزشک و بعد از آزمایش های پایه بگیرید. [6]

تفاوت سه روز غذا نخوردن با روزه داری متناوب

سه روز کامل غذا نخوردن رو نمیشه با همون چیزی که بهش میگن روزه داری متناوب یکی دونست، چون راستش بدن آدم تو فستینگ کوتاه مدت هنوز یه جورایی سوخت وسازش رو حفظ میکنه و دچار افت شدید ذخایر تغذیه ای نمیشه، اما وقتی میریم سمت سه روز نخوردن، ماجرا یه کم تهاجمی تر میشه.

در سه روز کامل گرسنگی، تغییرات هورمونی هم پررنگ تر است. انسولین و هورمون فعال تیروئید یعنی T3 پایین می آیند، گلوکاگون بالا می رود و ضربان قلب در حال استراحت کمی تندتر می شود. در روزه ۱۶ ساعته چنین فشاری معمولا دیده نمی شود، چون بدن هر روز یک یا دو وعده کامل دریافت می کند و ذخایرش دوباره پر می شود.

برای بیشتر کسانی که هدفشان کاهش وزن است، روزه داری متناوب انتخاب منطقی تری است. انعطاف بیشتری دارد، احتمال کمبود ویتامین و مواد معدنی در آن کمتر است و می شود ماه ها ادامه اش داد. سه روز نخوردن را فقط در شرایط خاص و زیر نظر پزشک باید جدی گرفت. [7]

نقش اتوفاژی (خودخواری سلولی) در پاک سازی بدن

اتوفاژی یا خودخواری سلولی، سیستم بازیافت داخل سلول است. سلول پروتئین های خراب و اندامک های فرسوده را داخل کیسه ای به نام اتوفاگوزوم می پیچد، به لیزوزوم می فرستد و از تجزیه آن ها اسید آمینه و انرژی تازه می گیرد.

یوشینوری اوسومی سال ۲۰۱۶ برای کشف سازوکارهای همین فرایند جایزه نوبل پزشکی گرفت. گرسنگی یکی از قوی ترین محرک های اتوفاژی است، اما بیشتر این شواهد از مخمر، موش و کشت سلولی به دست آمده است. اندازه گیری اتوفاژی در انسان زنده هنوز دشوار است و در پژوهشی روی ۵۰ زن دارای اضافه وزن، روزه داری متناوب نشانگرهای اتوفاژی را در عضله ران بالا نبرد.

رابطه اتوفاژی و سرطان دوطرفه است. در مراحل اولیه، اتوفاژی با پاکسازی آسیب های سلولی جلوی شکل گیری تومور را می گیرد، ولی در تومورهای جاافتاده همین سازوکار به سلول سرطانی کمک می کند در کمبود غذا و اکسیژن زنده بماند. پس نمی شود گفت روزه با فعال کردن اتوفاژی از سرطان پیشگیری می کند یا آن را درمان می کند. بیماری که سرطان دارد و به روزه فکر می کند، باید این تصمیم را فقط با انکولوژیست خودش بگیرد. [8][9]

آیا غذا نخوردن برای لاغری راهکار موثری است؟

اگر دو روز غذا نخوریم چی میشه یا اگر یک روز غذا نخوریم چه میشود؟ در نگاه اول، این روش ممکن است جواب بدهد، چون بدن برای تامین انرژی از چربی های ذخیره شده استفاده می کند. اما آیا این روند ادامه دار خواهد بود؟

یک حساب ساده تصویر را روشن می کند. فرض کنید فردی ۸۵ کیلویی با کار پشت میزی سه روز فقط آب بخورد و صبح روز چهارم ۳ کیلو سبک تر باشد. بدن او روزانه حدود ۲۲۰۰ کیلوکالری مصرف می کند و هر کیلو بافت چربی نزدیک ۷۷۰۰ کیلوکالری انرژی ذخیره دارد. حتی اگر همه انرژی این سه روز از چربی آمده باشد، چربی از دست رفته به یک کیلو هم نمی رسد. باقی آن ۳ کیلو آب، گلیکوژن، محتویات روده و مقداری پروتئین عضله است. در بررسی های قدیمی روزه درمانی هم دیده شده که کاهش وزن تند هفته اول، به طور میانگین حدود ۰٫۹ کیلو در روز، بیشتر از دفع سدیم و آب می آید تا از سوختن چربی. [1]

از دیگر مشکلات این روش، ولع شدید غذایی است که اغلب پس از حذف وعده ها رخ می دهد. بسیاری از افراد بعد از مدتی به سراغ غذاهای پرکالری می روند و این موضوع نه تنها وزن را کاهش نمی دهد، بلکه ممکن است اضافه وزن را هم در پی داشته باشد.

بعضی ها هم برای تند کردن نتیجه، قرص لاغری را با روزه چند روزه همراه می کنند که اشتباه پرخطری است. بیشتر قرص های چربی سوز ترکیباتی مثل کافئین، گوارانا یا عصاره چای سبز دارند.

کافئین زیاد خودش می تواند تپش قلب، لرزش دست، دلشوره و حالت تهوع بدهد و گرسنگی چند روزه هم با سرگیجه و افت قند همراه است، پس جمع شدن این دو در یک بدن ترکیب امنی نیست. در بخش نظرات محصولات فرازطب هم چند مشتری نوشته اند که وقتی همراه قرص وعده ها را کامل حذف کرده اند، دچار ضعف یا سردرد شده اند و توصیه ما به آن ها این بوده که وعده ها را کوچک کنند ولی حذف نکنند. جای درست قرص کاهش وزن کنار وعده های منظم و کم حجم است، نه به جای غذا. [10]

اگر هدف کاهش وزن پایدار است، بهتر است به جای حذف غذا، رژیم متعادلی داشته باشید و فعالیت بدنی را در برنامه روزانه خود بگنجانید.

غذا نخوردن برای لاغری یا مصرف قرص های لاغری، کدام روش موثرتر است؟

غذا نخوردن برای لاغری ممکن است در ابتدا نتایج مطلوبی داشته باشد، اما آیا این روش پایدار و بی خطر است؟ در مقابل، برخی از افراد از قرص های لاغری استفاده می کنند تا بدون تحمل گرسنگی شدید، وزن خود را کاهش دهند. اما کدام روش نتیجه بهتری دارد؟

1. غذا نخوردن برای لاغری راه حلی موقتی با عوارض زیاد

حذف وعده های غذایی باعث می شود بدن برای تامین انرژی، چربی های ذخیره شده را بسوزاند، اما این روند همیشه سالم نیست. برخی اثرات آن عبارت اند از:

کاهش وزن کوتاه مدت: عدد ترازو در سه روز اول سریع پایین می آید، اما بیشتر این کاهش آب و گلیکوژن است، نه چربی.

از دست رفتن بخشی از عضله: کبد در روزهای اول روزه برای ساختن قند خون از اسیدهای آمینه عضله استفاده می کند و بخشی از این بافت همراه وزن کم می شود.

عوارض جسمی و روانی: ضعف، سرگیجه هنگام بلند شدن، سردرد، تحریک پذیری و بالا رفتن کورتیزول در این روش رایج است.

عدم پایداری: با برگشتن به غذای معمولی، آب و گلیکوژن از دست رفته با چند وعده برمی گردد و ولع غذایی بعد از روزه، اغلب ادامه کاهش وزن را سخت می کند.

2. قرص لاغری برای کنترل گرسنگی در رژیم کم کالری

قرص لاغری جای رژیم را نمی گیرد، اما می تواند همان نقطه ای را پوشش بدهد که بیشتر رژیم ها سرش شکست می خورند، یعنی کنار آمدن با گرسنگی. محصولاتی که ترکیبات شناخته شده ای مثل کافئین، عصاره قهوه سبز یا فیبرهای حجم دهنده دارند، در بعضی افراد اشتها را کمتر و تحمل کسری کالری را آسان تر می کنند.

شواهد علمی درباره اثر این ترکیبات روی وزن محدود است و نتیجه از فردی به فرد دیگر فرق می کند، پس انتخاب محصول اصل با فرمول شفاف و مصرف درست آن، از اسم و تبلیغ مهم تر است. اگر بیماری قلبی، فشار خون بالا، مشکل کبد یا کلیه دارید، باردار یا شیرده هستید یا زیر ۱۸ سال سن دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید. چند نمونه از قرص هایی که در فرازطب عرضه می شوند: [11]

قرص لاغری تی سیکس اکستریم: این مکمل باعث افزایش سطح انرژی و چربی سوزی بیشتر می شود و از تمامی محصولات فرازطب در ایران قدرتمندتر و پر فروش تر و گران تر می باشد.

قرص لاغری تی فایو اکستریم: ترکیبی از مواد طبیعی که متابولیسم را تحریک کرده و پروسه چربی سوزی را تسریع می کند. نمونه قدیمی تر تی سیکس با یک ترکیب کمتر.

قرص لاغری آلفا اسلیم: این قرص به افزایش متابولیسم و جلوگیری از ذخیره چربی کمک کرده و تأثیر آن در کنار رژیم غذایی متعادل، بیشتر خواهد بود.

غذا نخوردن برای لاغری راه حلی سریع اما ناپایدار است، درحالی که قرص های لاغری اگر همراه با تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی مناسب باشند، می توانند ادامه دادن این تغییرات را آسان تر کنند. البته هیچ قرصی معجزه نمی کند و بدون اصلاح تغذیه و ورزش، تأثیرات آن محدود خواهد بود. بهترین راه برای کاهش وزن، پیروی از یک رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی منظم و در صورت نیاز، مشورت با پزشک درباره مصرف مکمل های لاغری است.

یک نکته ایمنی که در خرید قرص لاغری کمتر به آن توجه می شود، اصالت کالاست. سازمان غذا و داروی آمریکا تا امروز ده ها اطلاعیه درباره محصولات لاغری منتشر کرده که با ظاهر گیاهی و طبیعی فروخته می شدند، اما در آزمایش، داروهای پنهانی مثل سیبوترامین در آن ها پیدا شد.

سیبوترامین سال ۲۰۱۰ به دلایل ایمنی از بازار جمع شد و می تواند فشار خون و ضربان قلب را به شکل محسوسی بالا ببرد. برای همین قرص لاغری را فقط از فروشنده ای بخرید که اصالت کالا را با بارکد یا برچسب قابل استعلام نشان می دهد و درباره ترکیبات آن پاسخ روشن دارد. [12]

چه کسانی نباید روزه طولانی بگیرند

برای این گروه ها روزه چند روزه بدون نظارت پزشک خطرناک است. افراد زیر ۱۸ سال، زنان باردار یا شیرده و کسانی که سابقه اختلال خوردن دارند در صدر این فهرست هستند. بیماران دیابتی، به ویژه اگر انسولین یا داروی پایین آورنده قند مصرف می کنند، در خطر افت شدید قند خون قرار دارند. سابقه نقرس، سنگ کلیه، بیماری قلبی یا ضربان نامنظم، مصرف داروی ادرارآور یا داروی فشار خون، وزن خیلی پایین و سن بالا هم دلیل کافی برای کنار گذاشتن این روش است.

نشانه هایی که یعنی باید روزه را همان لحظه قطع کرد

تپش قلب یا ضربان نامنظم، سرگیجه شدید یا سیاهی رفتن چشم موقع بلند شدن، گیجی، استفراغ مکرر، درد شدید پهلو یا شکم و کم شدن محسوس ادرار، علامت هایی نیستند که بشود با تحمل از کنارشان گذشت. این نشانه ها ممکن است از افت قند خون، کم آبی یا به هم خوردن پتاسیم و سدیم باشند. روزه را بشکنید و اگر علائم ادامه پیدا کرد، به اورژانس مراجعه کنید.

بعد از سه روز چطور دوباره غذا بخوریم

بعد از سه روز گرسنگی، دستگاه گوارش آماده یک وعده سنگین نیست. بهتر است با وعده ای کوچک و ساده مثل سوپ رقیق، ماست یا کمی برنج و مرغ شروع کنید و حجم غذا را طی یکی دو روز بالا ببرید. سندرم تغذیه مجدد، یعنی جا به جایی ناگهانی پتاسیم، فسفر و منیزیم بعد از شروع دوباره غذا، طبق راهنماهای بالینی بیشتر کسانی را تهدید می کند که بیش از پنج روز تقریبا چیزی نخورده اند یا از قبل سوءتغذیه دارند. با این حال در افراد خیلی لاغر، کسانی که الکل زیاد مصرف می کنند و بیمارانی که انسولین یا داروی ادرارآور می گیرند، این خطر را باید جدی گرفت. [13]

***

اگر بعد از خواندن این مطلب به این نتیجه رسیده اید که سه روز گرسنگی ارزش ریسکش را ندارد، قدم بعدی یک برنامه کم کالری است که بشود ماه ها ادامه اش داد. مشاوران فرازطب پیش از پیشنهاد هر قرص لاغری، سن، بیماری های زمینه ای، داروهایی که مصرف می کنید و حساسیت شما به کافئین را می پرسند و اگر جزو گروه های منع مصرف باشید، خرید را به شما توصیه نمی کنند.

بازبینی علمی محتوا:

این مطلب توسط تیم محتوای فرازطب با استناد به منابع معتبر علمی و پزشکی که در متن به آن ها لینک داده شده بازبینی و بروزرسانی شده است.

آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵