معرفی انواع عمل لاغری پرطرفدار

عمل لاغری برای کسی که چاقی شدید دارد، موثرترین درمانی است که امروز با شواهد علمی پشتیبانی می شود، ولی میانبر نیست. انواع عمل لاغری پرطرفدار، از اسلیو معده و بای پس معده تا بالون و بوتاکس معده، در مقدار کاهش وزن، نوع عوارض و حتی در اینکه اصلا جراحی حساب می شوند یا نه با هم فرق جدی دارند. [1]

بسیاری از افراد حتی با رژیم های غذایی متعدد و ورزش منظم تغییر ماندگاری در وزن خود نمی بینند و ناامید از کاهش وزن روی به عمل های لاغری می آورند. انتخاب درست بین این روش ها به سه چیز بستگی دارد، یعنی شاخص توده بدنی، بیماری هایی که همراه چاقی آمده اند و آمادگی فرد برای اینکه عادت غذایی اش را برای همیشه عوض کند. وقتی این سه با هم جور باشند، نتیجه فقط لاغری نیست. در مطالعه SOS سوئد که ۴۰۴۷ فرد چاق را به طور متوسط ۱۱ سال پیگیری کرد، خطر مرگ در گروه جراحی شده بعد از تعدیل عوامل خطر ۲۹ درصد کمتر از گروه مقایسه بود.

معرفی عمل لاغری و انواع آن

عمل لاغری به مجموعه ای از روش های پزشکی گفته می شود که با هدف کاهش وزن روی دستگاه گوارش انجام می شوند. بعضی از آن ها جراحی واقعی هستند و بخشی از معده را برمی دارند یا مسیر غذا در روده را عوض می کنند. بعضی دیگر با آندوسکوپ و بدون هیچ برشی انجام می شوند و اسم عمل را بیشتر بازار رویشان گذاشته است. اسلیو و بای پس امروز حدود ۹۰ درصد جراحی های چاقی دنیا را تشکیل می دهند. [1]

اسلیو معده

در روش اسلیو معده جراح حدود ۸۰ درصد معده را برمی دارد و آنچه می ماند یک لوله باریک، تقریبا به اندازه و شکل یک موز است. معده کوچک تر با غذای کمتری پر می شود. مقدار هورمون های گرسنگی مثل گرلین که معده می سازد هم پایین می آید و برای همین بیشتر بیماران بعد از عمل اشتهای کمتری دارند.

میانگین کاهش وزن بعد از اسلیو در یکی دو سال اول ۲۵ تا ۳۰ درصد وزن کل بدن است و این میانگین در پیگیری پنج ساله هم تقریبا ثابت می ماند. بستری معمولا یک تا دو شب طول می کشد. برگشت کامل به کار و فعالیت روزمره حدود یک ماه زمان می برد، نه دو سه روز. غذا هم در چند هفته اول مرحله به مرحله از مایعات به پوره، بعد غذای نرم و آخر سر غذای معمولی می رسد. [2]

اسلیو برگشت پذیر نیست. چون حجم غذا کم می شود، کمبود ویتامین و مواد معدنی محتمل است و مصرف مکمل ویتامین تا آخر عمر بخشی از برنامه بیمار می شود. عارضه ای که موقع انتخاب این روش باید از همه جدی تر گرفت ریفلاکس اسید است. در یک متاآنالیز از ۳۲ مطالعه با دست کم چهار سال پیگیری، حدود یک چهارم بیمارانی که قبل از عمل ریفلاکس نداشتند بعد از اسلیو دچار آن شدند. کسی که از قبل سوزش سر دل آزاردهنده دارد، باید پیش از انتخاب روش این موضوع را با جراح در میان بگذارد. [2]

عمل اسلیو معده به افرادی توصیه می شود که شاخص توده بدنی ۳۵ یا بیشتر دارند، یا BMI آن ها بین ۳۰ تا ۳۵ است و بیماری متابولیک مثل دیابت نوع ۲ هم دارند. [1]

بای پس معده

در عمل بای پس معده، جراح بخش بالایی معده را با منگنه جراحی به یک کیسه کوچک، تقریبا به اندازه یک گردو، تبدیل می کند و روده کوچک را مستقیم به همین کیسه وصل می کند. غذا از بیشتر معده و ابتدای روده کوچک عبور نمی کند و جذب کالری و مواد غذایی کم می شود. باقی معده سر جایش می ماند و پایین تر به روده وصل می شود تا شیره های گوارشی همچنان به غذا برسند. [3]

بای پس از روش های پرقدرت کاهش وزن است و بسیاری از بیماران در دو سال اول ۷۰ درصد یا بیشتر از وزن اضافه خود را از دست می دهند. اما اثر آن روی دیابت نوع ۲ چیزی است که این عمل را از بقیه جدا می کند. در کارآزمایی STAMPEDE، پنج سال بعد از عمل ۲۹ درصد بیماران بای پس شده به قند خون نزدیک به طبیعی (HbA1c برابر ۶ درصد یا کمتر) رسیده بودند. این عدد در گروه اسلیو ۲۳ درصد و در گروه درمان دارویی فشرده فقط ۵ درصد بود. [4]

بای پس پیچیده تر از اسلیو است و برگرداندنش دشوار است. کمبود آهن، ویتامین B12 و کلسیم بعد از آن بیشتر از اسلیو دیده می شود و زخم محل اتصال، سنگ کیسه صفرا و انسداد روده از عوارض دیرهنگامی هستند که بیمار باید علائمشان را بشناسد. یک نکته کمتر گفته شده هم وجود دارد. در مطالعه LABS-2، ۲۰٫۸ درصد بیماران بای پس شده تا پنج سال بعد از عمل علائم اختلال مصرف الکل پیدا کردند، تقریبا دو برابر گروهی که باندینگ معده انجام داده بودند. [5]

سندروم دامپینگ یا همان تخلیه سریع معده هم بعد از این عمل دیده می شود. نوع زودرس آن ۱۰ تا ۳۰ دقیقه بعد از غذا با تپش قلب، تعریق، دل پیچه و اسهال خودش را نشان می دهد. نوع دیررس یک تا سه ساعت بعد از غذا می آید و با افت قند خون، لرزش و ضعف همراه است. شش وعده کوچک به جای سه وعده بزرگ، کم کردن قند و آرد سفید و ننوشیدن مایعات تا نیم ساعت بعد از غذا بیشتر موارد را مهار می کند.

بای پس معده هم مثل اسلیو برای افرادی است که شاخص توده بدنی بالایی دارند. در کسی که ریفلاکس شدید یا دیابت نوع ۲ دارد، با توجه به عددهایی که بالاتر آمد، معمولا جدی تر از اسلیو بررسی می شود.

باندینگ معده

در عمل باندینگ معده یک حلقه بادی قابل تنظیم دور قسمت بالایی معده بسته می شود و بالای آن یک کیسه کوچک می سازد. حلقه با لوله باریکی به پورتی زیر پوست وصل است. جراح با تزریق سرم نمکی به این پورت حلقه را تنگ تر می کند و با بیرون کشیدن آن گشادتر.

معده بریده نمی شود، روده دست نمی خورد و حلقه را می شود برداشت. این ها مزیت های واقعی باندینگ هستند. ولی کاهش وزن آن از بقیه روش ها کمتر است، به طور متوسط حدود ۴۰ درصد وزن اضافه در دو سال، و تا مدت ها به جلسه های مکرر تنظیم حلقه نیاز دارد. لغزش حلقه، فرسایش آن به داخل دیواره معده و مشکلات پورت از عوارض شناخته شده آن هستند و مطالعات نشان می دهند ۳۵ تا ۴۰ درصد افراد تا ده سال بعد حلقه را خارج می کنند. [5]

همین سابقه باعث شده استفاده از باندینگ به شدت کم شود. در آمریکا تعداد این عمل از ۵۵ هزار و ۹۳۲ مورد در سال ۲۰۱۱ به ۷۷۳ مورد در سال ۲۰۲۳ رسید که کمتر از نیم درصد کل جراحی های چاقی است. اگر کسی امروز باندینگ را فقط به دلیل کم تهاجمی بودن و قابلیت برگشت پذیری به شما پیشنهاد می کند، از او بپرسید چرا اسلیو یا بای پس برای شما مناسب نیست.

بالون معده

بالون معده جراحی نیست. پزشک یک بالون سیلیکونی خالی را با آندوسکوپ از راه دهان وارد معده می کند و آن را با سرم نمکی پر می کند. کار زیر آرام بخشی حدود ۳۰ دقیقه طول می کشد و فرد معمولا یکی دو ساعت بعد به خانه می رود. بالون بخشی از فضای معده را پر می کند و فرد زودتر احساس سیری می کند.

بالون حداکثر شش ماه در معده می ماند و بعد دوباره با آندوسکوپی خارج می شود. کاهش وزن با آن موقتی است، مگر اینکه فرد در همین شش ماه عادت غذایی اش را واقعا عوض کند. حدود یک سوم افراد در روزهای اول تهوع و درد دارند. عارضه جدی کم پیش می آید، ولی سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در سال ۲۰۱۷ درباره دو مورد از آن ها به پزشکان هشدار داد، پر شدن خود به خودی بالون و پانکراتیت حاد که در بعضی گزارش ها فقط چند روز بعد از گذاشتن بالون رخ داده بود. [6]

عمل لاغری بالون معده به افرادی که شاخص توده بدنی در حدود ۳۰ تا ۴۰ دارند و حاضرند همزمان در یک برنامه غذایی و ورزشی منظم شرکت کنند توصیه می شود. [6]

اسلیو آندوسکوپی یا ESG

این روش جدیدتر جایی بین بالون و جراحی قرار می گیرد. پزشک بدون برش و از داخل معده، با بخیه هایی که از راه آندوسکوپ زده می شود، حجم معده را کوچک می کند. FDA در سال ۲۰۲۲ مجوز آن را برای بزرگسالان با BMI بین ۳۰ تا ۵۰ صادر کرد. در کارآزمایی MERIT، بیمارانی که ESG را همراه با رژیم و فعالیت بدنی انجام دادند در یک سال ۱۳٫۶ درصد وزن بدنشان را کم کردند و گروهی که فقط رژیم و ورزش داشتند ۰٫۸ درصد. این عدد از اسلیو جراحی کمتر است، اما برای کسی که چاقی متوسط دارد و نمی خواهد یا نمی تواند جراحی شود گزینه ای جدی است.

انحراف بیلیوپانکراس

عمل انحراف بیلیوپانکراس با سوئیچ دوازدهه یا BPD/DS یک عمل ترکیبی است. اول مثل اسلیو بخشی از معده برداشته می شود، بعد روده کوچک طوری دوباره وصل می شود که غذا بیشتر طول آن را دور بزند و شیره های گوارشی دیر و نزدیک روده بزرگ به غذا برسند.

بیشترین کاهش وزن در بین جراحی های چاقی مال همین روش است. هدف کاهش وزن در آن ۳۵ تا ۴۵ درصد وزن کل بدن است و کلیولند کلینیک آن را موثرترین عمل لاغری برای بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ معرفی می کند.

هزینه این اثر بالاترین احتمال عوارض جراحی و کمبود مواد مغذی در بدن است. در راهنمای تغذیه انجمن جراحی چاقی آمریکا، کمبود روی بعد از این عمل تا ۷۰ درصد و کمبود مس تا ۹۰ درصد گزارش شده است و بیمار تا آخر عمر به مکمل و آزمایش خون منظم نیاز دارد. برای همین این عمل کم انجام می شود و در سال ۲۰۲۳ فقط ۱٫۴ درصد جراحی های چاقی آمریکا را تشکیل می داد. انحراف بیلیوپانکراس بیشتر برای افرادی مطرح است که شاخص توده بدنی بسیار بالا و بیماری های همراه شدید دارند، آن هم در مرکزی که تجربه کافی در این عمل و پیگیری تغذیه ای آن دارد. [5]

بوتاکس معده

در عمل لاغری بوتاکس معده، سم بوتولینوم یا همان بوتاکس از راه آندوسکوپ به بخش هایی از دیواره معده تزریق می شود تا حرکت معده کند شود، غذا مدت بیشتری در معده بماند و احساس سیری طولانی تر شود. چون سرپایی و بدون برش انجام می شود، برای افرادی که اضافه وزن نسبتا کم یا متوسطی دارند و دنبال یک روش غیر تهاجمی برای کاهش وزن هستند جذاب به نظر می رسد. ایده روی کاغذ منطقی است. نتیجه بالینی اما آن را تایید نمی کند.

در یک متاآنالیز از کارآزمایی های تصادفی که بوتاکس را با تزریق سرم نمکی مقایسه کرده بودند، تفاوت معناداری در کاهش وزن یا BMI بین دو گروه دیده نشد و نویسندگان صریحا نوشتند درمان چاقی با این روش موثر نیست. تزریق بوتاکس در معده برای کاهش وزن از سوی نهادهای نظارتی آمریکا و اتحادیه اروپا تایید نشده است. [7]

کم عارضه دانستن بوتاکس معده هم ادعای امنی نیست. در فوریه و مارس ۲۰۲۳، ۸۷ نفر از ترکیه، آلمان، سوئیس، اتریش و فرانسه بعد از تزریق بوتاکس معده در دو بیمارستان خصوصی در استانبول و ازمیر به بوتولیسم دچار شدند. در بررسی ده بیمار شدید این همه گیری، شش نفر در بخش مراقبت های ویژه بستری شدند و یک نفر به تراکئوستومی نیاز پیدا کرد. اثر این روش هم در بهترین حالت چند ماه دوام دارد. [8]

کدام عمل لاغری چقدر وزن کم می کند؟

عددهای کاهش وزن جدول میانگین هستند. وزن هر فرد بعد از عمل به سن، وزن شروع و پایبندی او به برنامه غذایی بستگی دارد.

چه کسی شرایط عمل لاغری را دارد؟

راهنمای مشترک انجمن آمریکایی جراحی متابولیک و چاقی (ASMBS) و فدراسیون بین المللی جراحی چاقی (IFSO) که در سال ۲۰۲۲ جای توصیه سی ساله قبلی را گرفت، شرایط لازم برای انجام عمل های لاغری را بر اساس شاخص توده بدنی این طور مشخص کرده است. [1]

• شاخص توده بدنی ۳۵ یا بیشتر، چه بیماری همراه وجود داشته باشد چه نداشته باشد
• شاخص توده بدنی ۳۰ تا ۳۴٫۹ همراه با بیماری متابولیک مثل دیابت نوع ۲
• شاخص توده بدنی ۳۰ یا بیشتر در کسی که با روش های غیرجراحی کاهش وزن کافی یا ماندگار نداشته است
• در افراد آسیایی، بررسی از شاخص توده بدنی ۲۷٫۵ شروع می شود

سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) هم برای افرادی با پیشینه خاورمیانه ای، آسیای جنوبی یا آفریقایی امکان بررسی در BMI پایین تر را پذیرفته است. این نکته برای خواننده ایرانی اهمیت دارد و جا دارد در جلسه مشاوره از جراح پرسیده شود.

دو مثال فرضی موضوع را روشن تر می کند. خانمی ۴۲ ساله با قد ۱۶۰ سانتی متر و وزن ۹۵ کیلوگرم شاخص توده بدنی حدود ۳۷ دارد. او حتی بدون دیابت طبق این راهنما کاندید جراحی است و اگر سال ها با سوزش سر دل کنار آمده، بحثش با جراح احتمالا به سمت بای پس می رود. آقایی ۳۵ ساله با قد ۱۷۵ و وزن ۸۶ کیلوگرم BMI حدود ۲۸ دارد. او اضافه وزن دارد، نه چاقی شدید، و برای او معمولا جراحی مطرح نیست. مسیر اصلی او تغییر رژیم و فعالیت بدنی است.

آیا آمپول های لاغری جای عمل را گرفته اند؟

هنوز نه. در یک مطالعه بزرگ روی ۵۱ هزار و ۸۵ بیمار با BMI دست کم ۳۵ که در همایش سالانه ASMBS در سال ۲۰۲۵ ارائه شد، کسانی که اسلیو یا بای پس انجام داده بودند در دو سال حدود ۲۴ درصد وزن خود را کم کردند. این عدد برای مصرف کنندگان سماگلوتاید یا تیرزپاتید در دنیای واقعی حدود ۴٫۷ درصد بود و در کسانی که دارو را یک سال کامل بدون وقفه مصرف کرده بودند به حدود ۷ درصد رسید. بخشی از این فاصله به قطع زودهنگام دارو برمی گردد، ولی برای چاقی شدید جراحی همچنان قوی ترین ابزار است.

نکات مهم قبل از انجام عمل لاغری

قبل از انجام عمل لاغری این چند موضوع را با دقت بررسی کنید. خطر مرگ در جراحی های چاقی امروز حدود ۰٫۱ درصد و عوارض جدی حدود ۴ درصد است. عدد پایینی است، اما صفر نیست. [9]

انتخاب پزشک متخصص حرفه ای

قبل از انتخاب یک روش عمل لاغری، جراحی را پیدا کنید که در جراحی چاقی تخصص و تجربه کافی دارد و در مرکزی کار می کند که متخصص تغذیه و روانشناس هم دارد. در جلسه های مشاوره بپرسید این جراح هر سال چند عمل از همین نوع انجام می دهد، چه عوارضی در بیماران خودش دیده و بعد از عمل چه کسی و تا چه مدت پیگیر شماست. با جواب این سؤال ها به روشی برسید که با بدن و شرایط زندگی شما جور است.

داشتن سوابق پزشکی

قبل از هر اقدامی تمامی سوابق پزشکی خود را در اختیار پزشک قرار دهید تا با اطلاع از بیماری های زمینه ای مانند دیابت، فشار خون بالا یا مشکلات قلبی درباره روش مناسب تصمیم گیری شود. داروهایی که مصرف می کنید، از جمله مکمل ها و قرص های لاغری، هم جزو همین سوابق هستند. سیگار را باید پیش از عمل کنار بگذارید.

ارزیابی روانشناختی هم بخشی از آماده شدن برای عمل است. ASMBS برای آن راهنمای جداگانه ای دارد که روی پرخوری، افسردگی، مصرف مواد و انتظارهای فرد از نتیجه عمل تمرکز می کند. خانم هایی که برای بارداری برنامه دارند هم باید بدانند توصیه رایج این است که بارداری ۱۲ تا ۲۴ ماه بعد از عمل به تعویق بیفتد.

تغییر سبک زندگی

انجام عمل لاغری تاثیر بسیار زیادی در کاهش وزن شما خواهد داشت، اما اگر به سبک زندگی قبلی برگردید ممکن است دوباره افزایش وزن را تجربه کنید. طبق برآورد ASMBS، بیماران به طور متوسط پنج سال بعد از عمل همچنان حدود نیمی از وزن اضافه اولیه خود را کم کرده اند. رژیم غذایی مناسب با پروتئین کافی، تحرک و ورزش منظم، ویتامین هایی که پزشک تجویز کرده و حضور در جلسه های پیگیری، که طبق توصیه NHS باید تا آخر عمر ادامه پیدا کند، همان چیزهایی هستند که جلوی برگشت وزن را می گیرند. [9]

قرص لاغری قبل یا بعد از عمل چه جایی دارد؟

قرص لاغری جایگزین جراحی برای چاقی شدید نیست و کسی که BMI بالای ۴۰ دارد نباید زمان درمان اصلی اش را با مکمل از دست بدهد. ولی خیلی از کسانی که درباره عمل لاغری تحقیق می کنند، مثل آقای مثال بالا، اصلا در محدوده جراحی نیستند. برای آن ها پایه کار کم کردن کالری و تحرک بیشتر است و نقطه ای که این برنامه معمولا همان جا رها می شود، گرسنگی و ولع خوردن در هفته های اول رژیم است. [10]

اینجاست که یک قرص لاغری مناسب می تواند نقش کمکی داشته باشد. اگر به دنبال یک قرص لاغری خیلی قوی خارجی هستید، تی سیکس اکستریم ساخت انگلستان از گزینه هایی است که در فرازطب برای همین مرحله انتخاب می شود، چون فرمولش برای مهار اشتها و بالا نگه داشتن انرژی روزانه طراحی شده است.

تی سیکس نسخه جدیدتر تی فایو اکستریم است و فرمولش دور منابع کافئین ساخته شده، یعنی کافئین، گوارانا، یربا ماته و عصاره چای سبز، کنار ال کارنیتین و عصاره گارسینیا. مرور شواهد مؤسسه ملی سلامت آمریکا برای کافئین و منابع گیاهی آن در مطالعات کوتاه مدت اثر متوسطی روی وزن گزارش کرده است. نسخه قبلی هم که خیلی ها با جست و جوی بهترین قرص لاغری قوی تضمینی در داروخانه به آن می رسند، همچنان در فروشگاه موجود است. نتیجه هر کدام از این دو به اشتها، رژیم و بدن مصرف کننده بستگی دارد و هیچ کپسولی آن را از پیش قطعی نمی کند.

اگر عمل لاغری انجام داده اید، حساب شما جداست. در هفته های اول بعد از عمل غذا مایع یا پوره است، جذب داروها از معده و روده تغییر کرده و اشتها خودش به شدت پایین آمده است، پس قرص محرک یا چربی سوز در این دوره جایی ندارد. اگر ماه ها بعد کاهش وزن متوقف شد یا وزن کمی برگشت، اول با تیم جراحی صحبت کنید و هر مکملی را با نظر آن ها شروع کنید.

برای فرد سالم هم دو عدد ارزش به خاطر سپردن دارند. FDA مصرف تا ۴۰۰ میلی گرم کافئین در روز را برای بیشتر بزرگسالان سالم معمولا بی عارضه می داند و این سقف چای و قهوه روزانه را هم شامل می شود. سازمان ایمنی غذای اروپا (EFSA) هم مصرف ۸۰۰ میلی گرم یا بیشتر EGCG، ترکیب اصلی عصاره چای سبز، را با نشانه های اولیه آسیب کبدی مرتبط دانسته است. تی سیکس و تی فایو برای افراد زیر ۱۸ و بالای ۵۰ سال، دوران بارداری و شیردهی، بیماری قلبی و عروقی، فشار خون بالا یا پایین، بیماری کلیه یا کبد، سابقه سکته، اضطراب و حملات پانیک، زخم شدید معده، آسم و حساسیت به کافئین مناسب نیستند.

مطالب پیشنهادی:

• لاغری شکم و پهلو در ۷ روز
• قرص کروم ۲۰۰ برای لاغری
• قرص منیزیم در لاغری

منابع

1. ASMBS 2022 – After 30 Years, New Guidelines for Weight-Loss Surgery, American Society for Metabolic and Bariatric Surgery
2. Cleveland Clinic – Gastric Sleeve Surgery, Cleveland Clinic
3. Mayo Clinic – Gastric Bypass (Roux-en-Y), Mayo Clinic
4. Schauer et al. 2017 – Bariatric Surgery versus Intensive Medical Therapy for Diabetes, 5-Year Outcomes, New England Journal of Medicine
5. NIDDK – Types of Weight-loss Surgery, National Institutes of Health
6. Mayo Clinic – Intragastric Balloon, Mayo Clinic
7. Bustamante et al. 2017 – Obesity Treatment with Botulinum Toxin-A Is Not Effective, Obesity Surgery
8. ECDC 2023 – Update on Iatrogenic Botulism Cases in Europe, European Centre for Disease Prevention and Control
9. ASMBS – Metabolic and Bariatric Surgery Fact Sheet, American Society for Metabolic and Bariatric Surgery
10. NIH ODS – Dietary Supplements for Weight Loss, Office of Dietary Supplements

بازبینی علمی محتوا:

این مطلب توسط تیم محتوای فرازطب با استناد به منابع معتبر علمی و پزشکی که در متن به آن ها لینک داده شده بازبینی و بروزرسانی شده است.

آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵