آیا استفاده طولانی مدت از قرص چاقی خطرناک است؟

آیا استفاده طولانی مدت از قرص چاقی خطرناک است؟ جواب به این بستگی دارد که داخل قرص دقیقا چه چیزی هست. مکملی که برچسب کامل دارد و فقط ویتامین، اسید آمینه یا عصاره های گیاهی شناخته شده مثل جینسینگ و زنجبیل در آن است، با رعایت دوز و دوره استراحت خطر کمی دارد. خطر جدی از قرص هایی می آید که بدون مجوز فروخته می شوند و کورتون (دگزامتازون) یا سیپروهپتادین در آن ها پنهان شده است. همین ترکیب ها هستند که در ایران با سیاه شدگی سر استخوان ران گره خورده اند.

برای کسی که لاغری مزمن دارد، اضافه کردن چند کیلو وزن همان قدر مهم است که کم کردن وزن برای فرد چاق. کمبود وزن هم بی ضرر نیست. بدن ویتامین و مواد معدنی کافی دریافت نمی کند و همین می تواند ایمنی بدن را ضعیف کند و استخوان ها را شکننده تر کند. برای همین بخش زیادی از مراجعه کنندگان دنبال قرص های افزایش وزن هستند و سؤال اصلی شان این است که کدام قرص امن است و تا کی می شود مصرفش کرد. [1]

قرص های چاقی چگونه عمل می کنند

قرص های چاقی یا مکمل های افزایش وزن از نظر ترکیب دو گروه کاملا متفاوت هستند. گروه اول مکمل های غذایی اند که ویتامین های گروه B، ویتامین D و E، مواد معدنی، اسیدهای آمینه یا عصاره های گیاهی دارند. گروه دوم محصولاتی اند که با داروی نسخه ای، به خصوص کورتون یا آنتی هیستامین سیپروهپتادین، اشتها را به زور بالا می برند. سازوکار اصلی هر دو گروه یکی از این سه مسیر است.

• بالا بردن اشتها تا فرد در طول روز غذای بیشتری بخورد
• جبران کمبود ویتامین ها و مواد معدنی ای که خودشان اشتها را پایین آورده اند
• کمک به هضم و جذب بهتر غذا در دستگاه گوارش

علل گرایش افراد به مصرف قرص های افزایش وزن

ژنتیک، سوخت و ساز بالا، پرکاری تیروئید، دیابت کنترل نشده، استرس و افسردگی، بی اشتهایی بعد از بیماری و رژیم های سخت قبلی از علت های رایج کمبود وزن هستند. نکته مهم این است که اگر وزنتان ناگهانی یا بدون تغییر در غذا و ورزش کم شده، پیش از هر قرصی باید علت را پیدا کرد، چون کاهش وزن بی دلیل گاهی نشانه یک بیماری زمینه ای است. اگر هم برای کنار آمدن با احساسات و استرس غذا خوردن را کنترل می کنید، با پزشک صحبت کنید. [1]

عوارض و خطرات استفاده طولانی مدت از قرص های چاقی

بیشتر عوارض جدی ای که در ادامه می خوانید به محصولات بدون مجوز و دارای کورتون یا سیپروهپتادین مربوط است، نه به مکمل های غذایی با برچسب شفاف. کورتون اشتها را به شدت بالا می برد و چند کیلو وزن را در چند هفته اضافه می کند، ولی این وزن بیشتر آب و چربی است و هزینه اش را بدن در درازمدت می پردازد. در یک گزارش موردی سال ۲۰۲۵، مردی که از ۱۶ سالگی برای چاق شدن قرص دگزامتازون و سیپروهپتادین می خورد، بعد از ۲۲ سال به سندرم کوشینگ، دیابت نوع ۲ و نارسایی غده فوق کلیه رسید. هر بار که مصرف را قطع می کرد، خستگی، سرگیجه، تهوع و بی اشتهایی دوباره او را به قرص برمی گرداند. [2]

مشکلات گوارشی

نفخ، دل درد، اسهال یا یبوست و سوزش معده رایج ترین عوارض قرص های افزایش وزن هستند، به خصوص وقتی قرص ناشتا یا با دوز بالاتر از برچسب خورده شود. کورتون ها خطر زخم معده را هم بالا می برند.

ابتلا به فشار خون بالا

کورتون ها آب و نمک را در بدن نگه می دارند و فشار خون را بالا می برند. اگر بعد از شروع یک قرص چاقی ورم صورت و پا، سردرد صبحگاهی یا بالا رفتن فشار دارید، احتمال دارد محصول کورتون داشته باشد و باید مصرف را متوقف کنید و به پزشک مراجعه کنید.

اختلال در کبد و کلیه

FDA درباره محصول وارداتی غیرمجاز Apetamin که با سیپروهپتادین اشتها را بالا می برد هشدار داده و گزارش هایی از آسیب کبدی با آن دریافت کرده است. در یک گزارش منتشر شده، مصرف روزانه این محصول بعد از شش هفته به هپاتیت خودایمنی رسید. خواب آلودگی، سرگیجه، افت فشار و اختلال ریتم قلب از دیگر عوارض گزارش شده آن است. کسی که بیماری کبد یا کلیه دارد، هیچ قرص چاقی را بدون نظر پزشک شروع نکند. [3]

بروز اختلالات هورمونی

مصرف طولانی کورتون، تولید طبیعی کورتیزول در غده فوق کلیه را خاموش می کند. نتیجه اش چهره گرد و پف کرده، ترک های پوستی، تحلیل عضلات، بالا رفتن قند خون و در زنان بی نظمی قاعدگی است. قطع ناگهانی چنین قرصی هم خطرناک است، چون بدن دیگر کورتیزول کافی نمی سازد. [2]

سیاه شدگی سر استخوان ران

نام پزشکی این عارضه نکروز آواسکولار یا استئونکروز سر استخوان ران است. خون رسانی به سر استخوان ران قطع می شود، استخوان کم کم می میرد و مفصل لگن تخریب می شود. در یک مطالعه ایرانی از دانشگاه های علوم پزشکی تهران و مشهد، از ۲۰۷ بیمار مبتلا به این عارضه، ۴۴ نفر یعنی حدود ۲۱ درصد سابقه مصرف مکمل های افزایش وزن غیرمجاز داشتند و هیچ عامل خطر شناخته شده دیگری نداشتند. [4]

اولین علامت معمولا درد کشاله ران یا باسن است که با راه رفتن بیشتر می شود. اگر مدتی قرص چاقی ناشناخته مصرف کرده اید و چنین دردی دارید، زود به ارتوپد مراجعه کنید، چون در مراحل اول با درمان های محافظه کارانه قابل کنترل است و در مراحل پیشرفته به تعویض مفصل می رسد.

چاقی ناسالم

وزنی که با کورتون اضافه می شود بیشتر دور شکم، صورت و پشت گردن جمع می شود و عضله ها هم زمان تحلیل می روند. چنین وزنی نه ظاهر بهتری می سازد و نه سلامت بیشتری می آورد و معمولا بعد از قطع قرص هم سریع از بین می رود.

اثرات روانی و ایجاد وابستگی

کورتون و سیپروهپتادین اعتیاد به معنای کلاسیک نمی سازند، ولی وابستگی واقعی ایجاد می کنند. بی قراری، بی خوابی و تغییر خلق در دوره مصرف و علائم ترک بعد از قطع، فرد را سال ها به قرص وابسته نگه می دارد. ترس از برگشت لاغری هم این وابستگی را بیشتر می کند. [2]

تفاوت قرص های چاقی گیاهی و شیمیایی

گیاهی بودن به تنهایی تضمین ایمنی نیست. بخش زیادی از قرص های تقلبی با برچسب گیاهی فروخته می شوند و داروی شیمیایی در آن ها پنهان شده است. تفاوت واقعی بین محصولی است که فهرست کامل ترکیبات و مقدار هر کدام را روی برچسب نوشته و محصولی که چنین اطلاعاتی ندارد. یک نشانه عملی هم دارد. افزایش وزن چند کیلویی در دو سه هفته اول همراه با پف صورت، بیشتر به کورتون شبیه است تا به اثر یک مکمل گیاهی. مکمل های واقعی اثر آرام تری دارند و نتیجه شان به رژیم پرکالری و ورزش هم بستگی دارد.

نقش تبلیغات و بازار سیاه در گسترش مصرف

تبلیغ قرص های چاقی در شبکه های اجتماعی بیشتر روی جوان ها و نوجوان هایی متمرکز است که از لاغری شان رنج می برند. FDA هم درباره Apetamin گفته است که این محصول با وجود ممنوعیت واردات، از طریق فروش اینترنتی و تبلیغات شبکه های اجتماعی به دست مصرف کننده می رسد. فروشنده ای که آدرس، مجوز و برچسب کامل محصول را نشان نمی دهد، معمولا چیزی برای نشان دادن ندارد. [3]

آیا تمامی قرص های افزایش وزن خطرناک هستند

خیر. مشکل اصلی در محصولات بدون مجوز است، نه در هر مکملی که برای افزایش وزن ساخته شده. مکملی که فهرست ترکیباتش روشن است، کورتون و سیپروهپتادین ندارد و در کنار رژیم پرکالری و تمرین قدرتی مصرف می شود، می تواند اشتها و انرژی را برای چند هفته بالا ببرد و شروع یک عادت غذایی تازه را راحت تر کند. در قرص های افزایش وزن فرازطب، فهرست ترکیبات هر محصول در صفحه همان محصول آمده تا پیش از خرید بدانید چه چیزی مصرف می کنید و اگر داروی دیگری می خورید، بتوانید آن را با پزشک یا داروساز چک کنید.

پزشک هم گاهی برای بیماران کم اشتها دارو تجویز می کند. چنین داروهایی فقط با نسخه، دوز مشخص و پیگیری پزشکی مصرف می شوند و جای مکمل های بی نسخه را نمی گیرند. [5]

چه کسانی نباید قرص چاقی مصرف کنند

• زنان باردار و شیرده
• افراد زیر ۱۸ سال، مگر با تجویز پزشک
• بیماران کبدی و کلیوی
• کسانی که دیابت، فشار خون بالا، گلوکوم یا زخم معده دارند
• افرادی که کاهش وزن ناگهانی و بی دلیل داشته اند، تا وقتی علت آن مشخص نشده

یافته های علمی در رابطه با مصرف طولانی مدت قرص های چاقی

طبق تحقیقات ارتوپدهای ایرانی، مصرف مکمل های افزایش وزن غیرمجاز یکی از علت های قابل پیشگیری نکروز سر استخوان ران در جوان هاست و نویسندگان پیشنهاد کرده اند که درباره این خطر به جوان ها آموزش داده شود. گزارش های موردی از هند و هشدار FDA درباره سیپروهپتادین هم همین تصویر را تایید می کنند. مشکل از کورتون و داروهای پنهان است، نه از ویتامین ها و ترکیبات شناخته شده ای که روی برچسب نوشته می شوند. [4]

بهترین راه حل افزایش وزن

بهترین راه افزایش وزن، اضافه کردن روزانه حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری به غذای همیشگی و ساختن عضله با تمرین قدرتی است تا وزن به آرامی و از عضله و چربی سالم بالا برود. [1]

• مصرف غذاهای با کالری بالا، مثل موز، آووکادو، ماست پرچرب، آجیل و کره بادام زمینی، تخم مرغ، گوشت، حبوبات و شیر
• مصرف مکمل های غذایی، مثل پودر پروتئین یا شیک های پرکالری بین وعده ها
• تمرینات ورزشی قدرتی مثل بدنسازی، که هم عضله می سازد و هم اشتها را بیشتر می کند
• استراحت کافی و خواب منظم، چون عضله در زمان استراحت ساخته می شود
• مصرف چند وعده غذایی، یعنی پنج یا شش وعده کوچک در روز به جای سه وعده سنگین

مایعات را درست پیش از غذا یا وسط غذا زیاد نخورید، چون معده را پر می کنند و جا برای غذا نمی ماند. نوشیدنی های رژیمی و کم کالری را هم کنار بگذارید و به جای آن ها شیر، شیک موز یا آب میوه طبیعی بنوشید. [5]

انتخاب امن قرص افزایش وزن

برای کسی که اشتهای خیلی کمی دارد، یک مکمل اشتهاآور مطمئن در کنار همین برنامه شروع کار را آسان تر می کند. پیش از خرید هر قرص چاقی، چهار چیز را چک کنید. نام سازنده و کشور سازنده روی بسته باشد، فهرست کامل ترکیبات با مقدار هر کدام نوشته شده باشد، شماره سری ساخت و تاریخ انقضا روشن باشد و فروشنده آدرس و مجوز مشخص داشته باشد. دوره مصرف را هم طبق برچسب محدود کنید و بین دوره ها استراحت بدهید. کارشناسان فرازطب پیش از خرید شرایط جسمی، داروهای فعلی و سابقه بیماری شما را می پرسند تا محصولی را پیشنهاد کنند که با شرایطتان جور باشد.

منابع

1. NHS 2023 – Healthy ways to gain weight، National Health Service
2. Kaur G et al. 2025 – Long-Term Nonprescription Use of Dexamethasone and Cyproheptadine، Primary Care Companion for CNS Disorders
3. FDA 2026 – Apetamin, Illegally Imported Weight Gain Product، U.S. Food and Drug Administration
4. Unapproved Weight Gain Supplement as a Cause of Avascular Necrosis، Archives of Bone and Joint Surgery
5. Mayo Clinic Staff – Underweight? See how to add pounds healthfully، Mayo Clinic

بازبینی علمی محتوا:

این مطلب توسط تیم محتوای فرازطب با استناد به منابع معتبر علمی و پزشکی که در متن به آن ها لینک داده شده بازبینی و بروزرسانی شده است.

آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵